ŽUPANI I KNEŽEVI POPOVA | Plemenito

ŽUPANI I KNEŽEVI POPOVA | Plemenito

ŽUPANI I KNEŽEVI POPOVA


Župan Tvrtko iz Popova, spominje se krajem 13. vijeka (1284). Navodi se da je tada nosio češalj, maramicu i pojas koji se izuzetno cijenio u to doba. (Korać, Trebinje do dolaska Turske, I knjiga). Iz tog vremena sačuvana je prepiska srpskog kralja Stefana Uroša II Milutina i Tvrtka, župana Popova.

Župan Miltjen Draživojević, bio je srpski vlastelin iz Huma, i pripadao je lozi porodice Sanković. Otac Miltjena Draživojevića zvao se Dražen Bogopenec. Prvi put se spominje 1332 godine, kao najpouzdaniji vojskovođa Stefana II Kotromanića do 1335. godine, kada postaje pristalica kralja Dušana. Često je napadao dubrovačke karavane. Posljednji podatak o njemu datira iz 1343 godine. Miltjen (Milten) Draživojević bio je otac Sanka, Gradoja i Radače (monahinje Polihranije).

Župan Nenac Čihorić, spominje se na nadgrobnom spomeniku – sanduku monahinje Polihranije u Veličanima, u vrijeme kralja Tvrtka. Nenac Čihorić se spominje u dokumentima od 1336 do 1375 godine. Čihorići su bili nasljedni župani Popova u vrijeme vladavine Sankovića – Draživojevića u 14. vijeku. Osim Čvaljine, ovaj vlastelinski rod živio je i u drugim naseljima Popova, npr. u Veličanima, koji su poslije Zavale drugo značajno mjesto Popova, i koje svojim nazivom upućuje na visoku vlastelu. U Veličanima se nalazi bogata nekropola starih srednjevjekovnih spomenika pod koje su se sahranjivali vlastelini Čihorići – Drugovići.

U Zavali je sačuvano i sjećanje na 15. zavalskih kneževa, još iz Srednjeg vijeka.

Kneževi Grgurevići – Nikolići, ljudi kneza Grgurevića (Nikolića) iz Zavale spominju se 1436 godine „de villa de Sauala et Velichi Uast“ (Jireček, 1892).

U Zavali se 1362. godine spominju Božićko i Bogdan Pribišić, i Pribina Gojković. (DAD 1/43). U 15. vijeku u Zavali se navode Bogdanovići. Sva navedena prezimena, pripadaju pravoslavnim Srbima, kako tada tako i danas. Pribišići su i danas aktivna porodica u popovskom selu Dračevo, Bogdanovića ima na Bobanima dok Gojkovići naseljavaju mjesta istočno od Trebinja.

 Natpis sa spomenika monahinje Polihranije, selo Veličani:

 

“ V IME OCA I SINA I SVJATAGO DUHA SE LEŽI RABA BOŽIJA POLIHRANIJA ZOVOM MIRSKIM GOSPOJA RADAČA ŽUPANA NENCA ČIHORIĆA KUČNICA I NEVJESTA ŽUPANA VRATKA I SLUGE DABIŽIVA I TEPČIJE (INTENDANTA) STIPKA A KĆI ŽUPANA MILTJENA DRAŽIVOJEVIĆA A KAZNCU (BLAGAJNIKU) S(A)NKU SESTRA A POSTAVI S BILjEG NE S(I)N DABIŽIV S BOŽIJOM POMOŠTJU SAM SVAIMI LjUDMI V DNI GOSPODINA KRALA TVRTKA“.

 

Natpis sa spomenika monahinje Polihranije sadržava genealogiju porodice Čihorić. Samo na ovom spomeniku naveden je veliki broj titula, koje govore o lokalnoj srpskoj vlasteli, i o članovima njihovih porodica, koji su bili monasi pravoslavne crkve. Svih sedam navedenih ličnosti u natpisu na ovom spomeniku, spominju se u aktima Dubrovačkog arhiva od 1332 do 1339 godine (Jireček, 1892, str. 279-285). Prema zaključcima trojice naučnika koji su proučavali ovaj natpis, svi se jednoglasno slažu da je pisar bio izuzetan majstor. Po invokaciji, upotrebi nekih riječi (raba Božija, kućanica), kao i po nekim drugim osobinama, konstatovano je da je njegovo pisanje – zapravo stil pisanja crkvenih pisarskih kancelarija Raške i Zete, sa kojima su porodice Čihorić i Sanković imale političke i duhovne veze u vrijeme vladavine cara Dušana i kralja Tvrtka I, poslije 1373 godine. (Jireček,1892, str. 279-285; Vego, 1962, str. 229-230; Bešlagić, 1966,str. 83). O Radači Čihorić, odnosno o monahinji Polihraniji, rođenoj Draživojević, do sada nisu pronađeni arhivski podaci. O njenom mužu Nencu Čihoriću i njegovoj braći: Vratku, Dabiživu i Stepku, te o njenom sinu Dabiživu, kao i o članovima ugledne vlasteoske porodice Čihorić na području Huma i Trebinja, te o njenom ocu Miltenu i njenom bratu – kaznacu Sanku, kao i o uglednoj porodici u kojoj se rodila – Draživojević, postoji više podataka u Dubrovačkom arhivu. Njen sin Dabiživ, koji joj „postavi biljeg“ bio je župan Dabiživ Nenčić – Čihorić, koji se spominje u istorijskim izvorima od 1383 do 1399 godine. Te godine javlja se posljednji put kao svjedok u povelji Radića Sankovića. (Jireček, 1892, str 280-285). Stefanu Urošu je sve do svoje smrti 1362. vjeran bio enohijar Dabiživ. Titulu enohijara različito su tumačili Stojan Novaković i Konstantin Jireček. Novaković je smatrao da je u pitanju podrumar ili pivničar, dok je prema Jirečeku u pitanju carski peharnik. Enohijar Dabiživ spominje se na natpisu u manastiru Treskavcu kod Prilepa, i za njega se kaže da je enohijar sve srpske zemlje, grčke i pomorske. Ukoliko je enohijar Dabiživ ista ličnost kao i Dabiživ Čihorić, koji se 1345. godine pominje kao sluga onda je ovaj vlastelin u doba Kraljevine nosio srpsku, a u doba Carstva dobio je vizatnijsku titulu.

Sačuvano je i predanje da je jedan Čihorić učestvovao u boju na Kosovu, gdje je i poginuo, a od njegova brata, koji je ostao kod kuće namnožilo se potomstvo. Priča se i to, da se jedan Čihorić oženio kćerkom kneza iz Trebinja. ( M.S. Filipović, Lj. Mićević – Popovo u Hercegovini). Monahinja Polihranija sahranjena je na rodovskom groblju, uz crkvu, a ne na posebnom monaškom groblju. Na isti način sahranjena je i monahinja Marta u Ošanićima. Za potvrdu mišljenja da su neki monasi živjeli u vlastitim kućama govori i dio teksta „…a postavi biljeg njen sin Dabiživ…“, sličnog sadržaja su i natpisi „rabe Božije Marije“ iz Vidoštaka kod Stoca kao i „raba Božijeg“ Georgija iz Aranđelova.

Osim spomenika monahinje Polihranije, u Veličanima se nalazi još jedan zanimljiv srednjevjekovni spomenik sa natpisom. Spomenik se nalazi u blizini crkve u Veličanima i na njemu je uklesan natpis „ASE LEŽI RAC GALČIĆ NA SVOJOJ NA PLEMENITOJ“. U Veličanima su se sahranjivali mještani sela Galičići, udaljenog 2. km sjeverozapadno od Veličana. U povelji od 02. 10. 1465. navodi se selo Galčić u Popovu. Ono je dobilo ime po feudalcu Galčiću, koji je pokopan u Veličanima. (Vego, 1962, str. 226). Selo Galčić nije imalo, a nema ni danas svoju crkvu, već im je zajednička crkva u Veličanima. Nekada su se i ukopavali u Veličanima. (Filipović, 1959, str.178). Istraživači navode nekoliko verzija ličnog imena Rac. Zanimljivo je da niko od njih ne dovodi u vezu ovo lično ime sa opštim imenom Rac. Raci (Rascijani, Rašani, Rác, Rácok, Ratzen, Ratzians, Rasciani, Natio Rasciana – Srbi). Naziv Raci dolazi od imena jedne od prvih srpskih država – Raške. Zemlja na kojoj su živeli Srbi nazivana je Rascia ili Racszag. Na prostorima gdje živi Srpski narod, lično i opšte ime Rac (Rač), nije rijetka pojava.

 

Zanimljivo je posmatrati zaključke navedenih „stručnjaka“ koji kada govore i pišu o navedenim ljudima, mjestima i spomenicima (u ovom slučaju oblasti Popova), sve mogućnosti su otvorene, samo nikako ne postoji mogućnost da se radi o Srbima, na svojoj zemlji i starini, da se radi o starim srpskim grobljima i spomenicima, o srpskom pismu – ćirilici, kao i o srpskim pravoslavnim crkvama i manastirima. A to je u suštini jedina istina.

Natpis u kamenu, koji je stajao uz desnu obalu Trebišnjice, od Zavale prema Grmljanima: “ BOG GOSPOD POMOZI DA PRIDE“. Natpis je stajao na mjestu gdje se prelazilo preko poplavljenog polja „barkom“, sa jedne obale na drugu, kao molitva da se ljudi ne utope i da živi dođu na drugu stranu polja.

Natpis Poljice Popovo – krst kod rijeke: „ASE LEŽI NIKOLAUS (D)RUGOVIĆ“ – natpis ispod krsta.

Natpis Veličani – kod crkve 15. vijek: „A SE LEŽI RAC GALČIĆ NA SVOJOJ NA PLEMENITOJ“.

Natpis Dračevo – kod crkve 15. vijek: „A SIJE POČIVA KNEZ RADIČ SMERNI ROB BOŽI KRITOR HRAMA SEGO“.

Natpis na velikom kamenu kod izvora Bovan (Zavala):

AZARIE“.

Sačuvani su podaci da je kaluđer Azarije, iz manastira Zavala, uredio vodu Bovan ispod manastira 1593. godine. On je podigao i dvije čatrnje u Zavali. ( Lj. Stojanović, Stari srpski zapisi i natpisi, br. 4576, 6447).


Dio teksta preuzet iz rada "O ZNAČAJU NASELjA ZAVALA, DUHOVNOG I UPRAVNOG SJEDIŠTA SRBA POPOVOG POLjA U PROŠLOSTI", autor: Milan J. Putica, sa sajta SRPSKE PRAVOSLAVNE EPARHIJE ZAHUMSKO-HERCEGOVAČKE I PRIMORSKE.

 

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Hum Stećci Crkva