ZEMLjA PAVLOVIĆA | Plemenito

ZEMLjA PAVLOVIĆA | Plemenito

ZEMLjA PAVLOVIĆA


Pavlovića zemlja je dugo bila analogna Hercegovini, samo što je ranije zaboravljena i što joj ime nije izvedeno iz titule, već iz patronimika, koji su nosili dve generacije Pavlovih potomaka. Knez Pavle se sam pisao Radenović (Radinović), a tako su ga i drugi beležili. Raden je, dakle, bio otac Pavlov, a za njega se zna da su ga zvali Jablanić, iz čega proizlazi da mu se otac zvao Jablan. O egzistenciji toga Jablana ne znamo ništa osim pomena u sinovljevom imenu.

Sam knez Pavle u povelji za Dubrovčane iz 1397. ovako predstavlja sebe: „mi knez Pavle sin svetopočivaošeg gospodina i roditelja mi gospodina kneza Radina Jablanića“. Ako se po ustaljenoj konvenciji pojedinoj generaciji prida 30 godina, rodonačelnik „plemena“ bi živeo nesumnjivo u prvoj polovini XIV veka, bio bi savremenik bana Stjepana II Kotromanića (1314-1353). U sačuvanim poveljama bana Stjepana II nije spomenut, ali nije isključeno da je obuhvaćen „bratijom“ nekog od svojih starijih srodnika. Morao je, ipak, taj Jablan biti ličnost od značaja i ugleda kada je njegov unuk u jedan mah umesto očevog imena naveo njegovo: Paval Jablanić(1382). Ipak, tokom razvoja dinastije preovladaće Pavlovo ime, što je i razumljivo s obzirom na njegovu ulogu u obrazovanju porodične teritorije.

U vreme prvih poznatih generacija, Jablana i Radena, nije bilo uslova za osamostaljivanje pod čvrstom rukom bana Stjepana II koji držaše „od Save do mora i od Cetine do Drine“ služeći verno kao lojalan vazal ugarskim kraljevima iz anžujske dinastije Karlu Robertu (1309-1342) i Ludoviku I (1342-1380).

O najstarijoj baštini samih Pavlovića nema podataka. Ali, prilično rano dokumenti osvetljavaju centralnu ulogu njihovog grada Borča, koji su, pretpostavlja se, uzvisili kao porodično dobro. Kada se u poveljama kraljeva Tvrtka I i Dabiše svedoci nabrajaju po oblastima, knez Pavle je uvek u grupi onih „od Bosne“. Vredi se podsetiti da je prema povelji kralja Bele IV iz 1244. među posedima koje je ban Ninoslav potvrdio bosanskoj biskupiji bila: in comitatu Berez Praza byscupnia. Ako je Berez rizično identifikovati sa Borač, Prača ne ostavlja mesta sumnji. Kraj iz koga su Pavlovići poreklom spadao bi, dakle, u prvobitnu Bosnu.

O delatnosti Pavlovih predaka prve dve generacije ništa se ne može reći. Sigurno je uspon porodice počeo u vreme kralja Tvrtka. Pavle je bio među mladom vlastelom koja je data na dvor da se pripremi za život vlastelina i dvoranina. To se može odnositi na period pre 1382. jer se tada u Tvrtkovoj povelji o ukidanju trga soli u Novom u Dračevici kao „ručnici“ navode uz „dvorskog“ Mirka Radojevića i vojvodu Vlatka Vukovića i „knez Pavle Jablanić“. Bio je tada punoletan i tretiran kao  ravan s najuglednijim velikašima.

Pavle je ostao na visokom mestu, u društvu najistajnutijih velikaša, i za vreme Tvrtkovog naslednika Stefana Dabiše (1391-1395). U kraljevim poveljama je obično navođen iza vojvode Hrvoja i Vlatka Vukovića, a otkako je Vlatka nasledio sinovac Sandalj Hranić, knez Pavle je redovno navođen ispred njega.

O realnoj snazi i uticaju kneza Pavla u to vreme bolje svedoči uloga u kažnjavanju i „rasapu“ porodice Sankovića, Radiča i Beljaka, koji su se osmelili da Dubrovčanima prodaju župu Konavli (1391). Kralj i sabor ovlastili su vojvodu Vlatka Vukovića i kneza Pavla da kazne Sankoviće. Poseli su spornu župu i podelili je među sobom. Izgleda da su vojvoda Vlatko i knez Pavle tada uzeli više od Konavala, i ostalu teritoriju Sankovića u formiranju. Neosporno je da su i delovi Trebinja dospeli u ruke kneza Pavla.

U podeli svedoka na oblasti kao u vladarskim poveljama, u pojavi grupe svedoka „od Primorja“, naziru se konture posebne teritorijalne celine unutar buduće „Pavlovića zemlje“. U unutrašnjosti vlast kneza Pavla se širila prema Olovu, koje je još 1403. bilo u kraljevim rukama.

Slabo je poznat pravac širenja prema Srbiji, gde se iz jedne dubrovačke beleške vidi da je Banja, sedište episkopije dabarske, bila 1405. u vlasti kneza Pavla. O teritorijalnim problemima između Pavlovića i srpskih despota može se zaključiti iz dubrovačke poruke despotu Đurđu 1430. da je sada trenutak da uz tursku pomoć povrati svoje gradove koje vojvoda Radosav drži „protiv svakog razloga“.

Sa zapadne strane je teritorija Pavlova i njegovih naslednika uokvirena teritorijom Kosača i tu se granica menjala zavisno od njihovih veoma promenljivih odnosa. Na toj strani je počelo sužavanje teritorije prodajom polovine Konavala Dubrovčanima 1426. (zapečaćeno mirom 1432) i gubitkom Trebinja 1438. koje je preoteo Stefan Vukčić.

Poređenje sudbine Pavlovića zemlje i hercegove zemlje pokazuje kako je veliki značaj odnosa u samoj porodici. Kako teritorija nema krunu, koja bi obezbeđivala nedeljivost, od naslednika zavisi da li će iznuđivati deobu. U slučaju Kosača lepo se vidi kako je generacija hercegovih sinova sama nanela štetu sebi i zemlji, upravo, iznuđivanjem podele još za života očeva. Pavlovići pružaju upravo suprotnu sliku: Ivaniš je bio stariji i primio teritoriju posle Radoslavljeve smrti, ali je delovao u ime braće. Kako je ubrzo (1450) umro, nasledila su ga mlađa braća, Petar (II) i Nikola, koji u svim dokumentima nastupaju zajednički.

Skraćeni tekst Sime Ćirkovića, „Pavlovića zemlja (Contrata dei Paulovich), Naučni skup: Zemlja Pavlovića srednji vijek i period turske vladavine, Zbornik radova sa naučnog skup Rogatica, 27-29. juna 2002, Banja Luka-Srpsko Sarajevo 2003, 37-45.


slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg