Vrutačko četvorojevanđelje | Plemenito

Vrutačko četvorojevanđelje | Plemenito

Vrutačko četvorojevanđelje


slike

Vrutačko četvorojevanđelje
Vrutačko četvorojevanđelje
Vrutačko četvorojevanđelje
Vrutačko četvorojevanđelje
Vrutačko četvorojevanđelje
Vrutačko četvorojevanđelje


Vrutačko četvorojevanđelje tako je nazvano po selu Vrutoku kod Gostivara (BJR Makedonija) gdje se čuva(lo) u porodici Popović. Naziva se još i Grujićevo četvorojevanđelje, po njegovom pronalazaču Radoslavu Grujiću koji je prvi objavio tekst o njemu (R. Grujić, „Jedno jevanđelje bosanskog tipa XIV-XV veka u Južnoj Srbiji“, Zbornik lingvističkih i filoloških rasprava u čast A. Belića, Beograd 1937.).

Prema marginalnoj glosi koja pravoslavnu crkvu naziva „mitnica mjestom patrijarha gdje se patrijarsi biraju srebrom i zlatom“ Radoslav Grujić ga datira u 1375. godine, kada je bila najživlja borba oko patrijaršijskog prestola u Peći. Za razliku od rimokatoličke crkve koju su krstjani nazivali „crkvom idolskom koju sveti osudiše“ ili pak crkvom satanskom  na čelu sa „ikonobom“, pravoslavnoj crkvi su zamjerali, kako nam govori pomenuta glosa, bogatstvo. Bosanski i humski krstjani su svoju crkvu identifikovali kao „crkvu bosansku“ ili „crkvu božiju“ koja je bila čuvar „jedine vjere“ „prave vjere“ ili „prave vjere apostolske“. Njihovo shvatanje crkve i terminološki i suštinski podudaralo se sa učenjem istočnih monaha, koji su ne retko smatrali da predstavljaju „crkvu božiju“ ili „crkvu Hristovu“, koja je čuvar „prave vjere“, „jedine vjere“ ili „prave vjere utemeljene na apostolskom predanju“.


Vrutačko četvorojevanđelje je ispisan na pergamentu ustavnom ćirilicom, veličine 17,5 X 11,8 cm, ali nam nije poznat tačan broj stranica jer rukopis nije u cjelini sačuvan. Jedan zapis na l. 6 spominje prepodobnog Ratka, vjerovatno Ratka krstjanina za koga je četvorojevanđelje prepisano. Tekst je u cjelini podjeljen na Amonijeve i opširne glave, a ostatke liturgijske podjele potvrđuju riječi „začelo“ i „konac“ u samom tekstu i u velikoj mjeri je ikaviziran.

Prvi listovi Matejevog, Markovog i Lukinog jevanđelja su izgubljeni. Iza popisa opširnih glava pred Jovanovim jevanđeljem nalazi se jedna minijatura sa simbolom Jovana jevanđeliste i pergamentnom trakom na kojoj je ispisan početak Jovanovog jevanđelja drukčijim pravopisom nego početak Jovanovog jevanđelja u samom tekstu. Sačuvana je zastavica iznad glava jevanđelja po Jovanu. Ona je pravougaonog oblika i ukrašena je sa tri osmokrake zvijezde uokvirene dvostrukim prstenovima.


Još jedna zastavica se nalazi iznad teksta jevanđelja po Jovanu. Ukrašena je sa dva suprotstavljena srca. Slična se zastavica nalazi, takođe na početku istog jevanđelja, u Dovoljskom jevanđelju.

U Vrutačkom jevanđelju inicijal P je ukrašen prepletima, kao što i zastavica ima oko centralnog motiva sličan ornament. Ti ornamenti ukazuju na povezanost sa ornamentima brojnih srpskih rukopisa rađenih van Bosne.

 

IZVOR: D. Dragojlović, Krstjani i jeretička crkva bosanska, Beograd 1987; D. Dragojlović, Istorija srpske književnosti u srednjovekovnoj bosanskoj državi, Novi Sad 1997; M. Harisijadis, Iluminacija rukopisa bosanskog porijekla u srednjem vijeku, GLAS CCCLIV Srpske akademije nauka i umetnosti, Odeljenje istorijskih nauka, knjiga 6, Beograd 1988.

PRIREDIO: Boris Radaković

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg