VOJINOVIĆI | Plemenito

VOJINOVIĆI | Plemenito

VOJINOVIĆI


Osnivač porodice Vojinović, vojvoda Vojin, gospodar Gackog, bio je jedan od najistaknutijih velmoža kralja Stefana Dečanskog, a pripadao je i krugu velikaša oko mladog kralja Stefana Dušana. Da je vojvoda Vojin imao tri brata, otkriće je novijeg datuma. Sinovi vojvode Vojina, Miloš, Altoman i Vojislav, takođe su uživali poverenje kralja Dušana, na čijem dvoru su Miloš i Vojislav i započeli svoju karijeru, oba sa titulom stavilca, zvanja niskog ranga, ali dovoljnog da omogućuje uvid u politička zbivanja i učestvovanje u njima. Najstariji sin vojvode Vojina, stavilac Miloš Vojinović, kome je predstojala sjajna karijera, umro je mlad. Učestvovao je u pregovorima između kralja Dušana i Dubrovačke opštine, koji su se završili „ustupanjem“ Stona Dubrovčanima, 1333. godine. O drugom Vojinovom sinu, Altomanu Vojinoviću, ne zna se mnogo, a nekoliko sačuvanih podataka potvrđuje njegovo visoko mesto u krugu Dušanove vlastele. Prvi put se pominje 1335. godine, a sredinom XIV veka, sa titulom župana, upravljao je jednom pokrajinom u blizini Dubrovnika. Prihvatljivu pretpostavku da je pre 1350. godine primao stonski dohodak od Dubrovčana, mogao bi da potvrdi njegov zahtev iz 1347. godine, kada se, povodom ženidbe, sa pismenom preporukom cara Dušana obratio Dubrovčanima tražeći da mu iznajme brodove i da mu odobre predujam na račun stonskog dohotka. Poslednji put se pominje 1359. godine. Bio je oženjen Ratoslavom, ćerkom vojvode Mladena, rodonačelnika Brankovića. Pred kraj života nosio je titulu velikog župana, sa kojom se pominje na nadgrobnom natpisu njegove žene Ratoslave, otkrivenom blizu manastira Banje kod Priboja.

Kći vojvode Vojina, čije ime nije poznato iz neposrednih izvora, bila je udata za Brajka Branivojevića, jednog od četiri sina humskog vlastelina Branivoja.

Vojislav Vojinović, najmlađi sin vojvode Vojina, koji se još 1350. godine pominje kao stavilac, pred kraj života — za vlade cara Uroša — postao je najmoćniji velikaš u srpskoj državi. Od oca i braće nasledio je vlastelinstvo kojemje, do proleća 1359. godine, pripojio župe velikog čelnika Dimitrija. Njegova oblast dostigla je najveći obim 1363. godine, kada je zahvatala priličan prostor između Rudnika, Drine, Popovog polja, Dubrovačke Republike, Boke i Kosova. Budući da je upravljao dubrovačkim zaleđem, paktovanje Republike sa ugarskim kraljem Ludovikom I Anžujskim direktno je ugrožavalo oblast Vojislava Vojinovića, tim pre što je smatrao da mu pripada titula humskog kneza koja je pretpostavljala vlasništvo nad poluostrvom Pelješcem i gradom Stonom. Zbog toga je, u dva navrata — 1359—1360. i 1361—1362. godine — ratovao sa Dubrovnikom. Do odlučnijeg sukoba došlo je sredinom 1361. godine, kadaje njegova vojska pustošila sve do gradskih zidina kud se povlačilo ugroženo dubrovačko stanovništvo. Posredništvom cara Uroša, došlo je do sklapanja mira u Onogoštu (današnji Nikšić – B. R.), avgusta 1362. godine. Povelju o miru potpisao je car Uroš: „Behu se Dubrovčani poplašili od carstva mi, i svadili s bratom carstva mi, s knezom Vojislavom... i smirih ih s bratom carstva mi s knezom Vojislavom... i dadoh im stare zakone, koje su imali s roditeljem carstva mi“. Umro je iznenada u jesen 1363. godine, a na nadgrobnom natpisu — na ploči u manastiru Banji kod Priboja na Limu — pored titule „velikog kneza“, ispisano je i ime Stefan, sasvim u skladu sa moći kojom je raspolagao: „Meseca oktobra, 25. dana, prestavi se rab Hrista boga Stefan, a zovom veliki knez Voislav sve srpske, grčke i pomorske zemlje“.

Velikog kneza Vojislava nasledila je njegova udovica kneginja Goislava, sa maloletnim sinovima kojima se ubrzo gubi trag, a čija nam imena daje Mavro Orbin. Goislava je uživala naklonost cara Uroša i održala se, skupim ustupcima, pet godina — od 1363. do 1368. godine — kada je konačno potisnuo sinovac Nikola Altomanović.

Župan Nikola Altomanović, sin velikog župana Altomana i Ratoslave, prvi put se u istorijskim izvorima pominje novembra 1366. godine kao jedan od velikaša Srpskog Carstva, a 1367. godine kao gospodar Rudnika. Godine 1368. skoro cela oblast Vojislava Vojinovića bila je u rukama mladog župana. Ovo nije zadovoljavalo njegove ambicije, pa se — kao pretendent na neke teritorije Dubrovačke Republike — ujedinio sa humskim vlastelinom Sankom Miltenovićem, koji se odmetnuo od bosanskog bana Tvrtka. Njihove objedinjene teritorije okružavale su Republiku, što je Dubrovčane primoralo da pridobiju Sanka i odvoje ga od župana Nikole. To je humskog vlastelina stajalo osvete koja gaje stigla sredinom 1370. godine, kada se poslednji put pominje kao živ; Mavro Orbin piše da je, pustošeći zemlju Nikole Altomanovića, poginuo u blizini Trebinja. U pregrupisavanju snaga za vlade cara Uroša, Nikola Altomanović je stupio u pakt sa Lazarem Hrebeljanovićem protiv moćnih Mrnjavčevića. Do sukoba je došlo 1369. godine na Kosovu, koje je kao rudarski centar bilo predmet sukobljavanja interesa raške vlastele i Mrnjavčevića. U toku boja Lazar se povukao, a mladi župan jedva se spasao. U nastavku ovih trvenja, 1371. godine došlo je do pripremanja napada na župana Nikolu od strane Vukašina Mrnjavčevića, njegovog sina Marka i braće Balšića. Kako je godinu dana ranije izgubio saveznika Sanka Miltenovića, a Rudnik — županov najbogatiji posed — već bio u rukama Lazara Hrebeljanovića, Nikola Altomanović je ponudio Dubrovniku mir, koji su Dubrovčani ne samo odbili, već su prišli savezu Mrnjavčevića i Balšića. Njihov plan — a samim tim i sigurna propast Nikole Altomanovića — ometen je prodorom Turaka u Sersku oblast, koji je okončan maričkom bitkom i pogibijom oba brata Mrnjavčevića, kralja Vukašina i despota Uglješe.

Posle maričke bitke i smrti cara Uroša, decembra 1371. godine, Nikola Altomanović držao je oblast u zapadnoj Srbiji prema Bosni, sve do Dubrovnika, a uspevši da povrati Rudnik i strateško utvrđenje Zvečan na Kosovu, obnovio je stare oblasti Vojinovića, i iz nove preraspodele snaga izašao kao najjači oblas- ni gospodar. Međutim, motivisan pravima za koja je smatrao da mu pripadaju — pre svega vlast nad Humom, koju je isticao još njegov stric Vojislav — i znatnom moći koju je stekao osvojivši i držeći veliku teritoriju, Nikola Altomanović se odlučio na novu političku igru. On stupa u savez sa Mletačkom Republikom i Balšićima, uperen protiv Dubrovnika, odnosno Ugarske, budući da je Republika priznavala vlast ugarskog kralja Ludovika I. Ovaj politički potez, međutim, skupo je koštao župana Nikolu. Bosanski ban Tvrtko i knez Lazar, novi ugarski vazali, reagovali su na prvi podsticaj sa ugarskog dvora, svesni momenta koji im je pružio šansu da se konačno razračunaju sa županom čija je moć uzimala preteće razmere. Dobivši odobrenje, a verovatno i pomoć, od ugarskog kralja, napali su zemlju Nikole Altomanovića. Tokom leta 1373. godine, udruženim snagama i brzom ofanzivom, uništena je vlast raškog župana, i saveznici „staviše sve pod oganj i mač“. Njegovu zemlju podelili su između sebe, a kratki zapis letopisca dovoljno govori o kraju bogate karijere Nikole Altomanovića, poslednjeg predstavnika moćne porodice Vojinovića: „Rasipa sveti knez Lazar župana Nikolu u Užicu i oslepi jego“. Mavro Orbin detaljnije opisuje kraj Nikolin: „I tako pakosni Nikola bi zarobljen sa svom svojom imovinom. Kao zarobljenik bio je predan na čuvanje nekoj vlasteli, smrtnim svojim neprijateljima. Njihov poglavica je bio Stefan Musić, koji mu je, po tajnom odobrenju kneza Lazara, dao iskopati oči. Tako slep, boravio je neko vreme u jednom manastiru; kasnije, idući od mesta do mesta, na kraju se povuče u Zetu kod Balšinih sinova da bi kod njih nekako životario. Tu je završio svoje dane 1374. godine“. Izgleda, međutim, da je Nikoli Altomanoviću ostavljena titula župana i jedna mala oblast na uživanje, budući da se 4. avgusta 1376. godine pominje sa svojim „ljudima“ u vezi nekakve trgovine sa Dubrovnikom. Šta više, na njega se možda odnosi i beleška o izvesnom „Nicolai zupani“, od 23. januara 1395. godine, što bi, u tom slučaju, bio poslednji pomen Nikole Altomanovića.

 

Iz knjige: „Rodoslovne tablice i grbovi srpskih dinastija i vlastele“, Beograd, 1991; autor knjige je Pavle Ivić koji je knjigu prvi put objavio 1919. godine, a mi smo se za potrebe sajta koristili izdanje koje su dopunili i priredili grupa autora.

PRIREDIO: Boris Radaković

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Srednji vijek Diplomatika Srbi