STONSKA POVELjA BANA STEFANA II KOTROMANIĆA | Plemenito

STONSKA POVELjA BANA STEFANA II KOTROMANIĆA | Plemenito

STONSKA POVELjA BANA STEFANA II KOTROMANIĆA


Napomena

Prvi koji jasno identifikuje jezik u bosanskoj državi jeste ban Stjepan II Kotromanić u svojoj povelji Dubrovniku iz 1333. godine. Napravljena su četri primjerka povelje, po dva primjerka za bosanskog bana i Dubrovnik i to dve latinski a dve srpski. Latinski jezik tada je bio glavni u Dubrovniku, a srpski jezik kako vidimo u srednjovjekovnoj Bosni. Povelja je pisana ustavnom ćirilicom, kao i sve ostale banove domaće povelje.

 

Dubrovnik sa svojom kancelarijom zaduženom za diplomatsku prepisku sa svojim zaleđem takođe baca svjetlo na jezički identitet srednjovjekovne bosanske države. Naime, od početka XIII vijeka Dubrovnik službenu korespondeciju sa državama u svome zaleđu vodi isključivo na srpskom jeziku. U Dubrovačkim latinskim dokumetima ime Srbin se prevode kao Sclavus, a srpski jezik kao sclavonico. Pisar srpskih povelja u Dubrovniku prevodi se na latinski kao cancellarius sclav(ic)us, sclavonicus.

 

Tako i dio povelje bana Stjepana II koji u srpskoj verziji glasi dve srpski a dve latinski, u latinskoj verziji povelje prevodi se duo scripta in gramatica latina, et alia in sclauonico . Primjerci povelja koje je dobio ban Stefan, vjerovatno su zauvijek izgubljeni, dok se u Dubrovniku čuva latinski original povelje i prepis srpske verzije, sačuvan u zborniku Liber Privilegiorum, koja se često u literaturi naziva i Codex Ragusinus, koji je oko sto godina kasnije sastavio dubrovački kancelar Nikša Zvijezdić.

 

Latinsku verziju povelje priredio Milko Brković, Istorijski zbornik, 10, Banja Luka, 1989.

 

Srpsku verziju povelje priredio Dejan Ječmenica, Građa o prošlosti Bosne, 3, Banja Luka, 2010.

 

Literatura: D. Ječmenica, Stonska povelja bana Stefana II Kotromanića, Građa o prošlosti Bosne, 3, 2010, Banja Luka, 39; M. Brković, Latinska povelja bosanskog bana Stjepana II Kotromanića iz godine 1333 (15, II) Istorijski zbornik, 10, Banja Luka, 1989, 9; M. Dinić, Srpske zemlje u srednjem veku, Beograd, 1978, 34; L. M. Kostić, Nasilno prisvajanje Dubrovačke kulture, Melburn, 1975, 41.

Prevod

PREVOD LATINSKE VERZIJE

U ime svete i nedeljive Trojice, amin. Leta gospodnjeg hiljadu tri stotine trideset trećeg, indikta prvog, dana petnaestog meseca februara. Stefan, milošću Božijom ban Bosne, Soli, Usore i vrhovni gospodar celoj Humskoj zemlji. Ako volimo naše posvećene prijatelje i sluge i delimo im sa ljubavlju svoju milost, kao što je i korisno nepromenjenu, pokazujući im  pojedinačno dobra, objavljujemo stoga svima, sadašnjima i budućima, da smo, pošto smo videli posvećenost i iskrenu blagonaklonost, kao i ranije navedene usluge, koje su veličanstveno učinili nama i našim prethodnicima Opština i ljudi Dubrovnika i njihovi preci, i koje će nam tek učiniti ubuduće, uz Božiju saglasnost, kroz nas i naše sinove, naslednike i potomke po muškoj liniji do kraja sveta, prepuštamo i darujemo Opštini i ljudima Dubrovnika, našim već pomenutim najdražim i posvećenim prijateljima, ceo Stonski rat sa Prevlakom i svime što mu pripada i što se nalazi ispod ili iznad njega i sa svim pravima i jurisdikcijom za koje se zna da se na bilo koji način njega tiču, i sa svim selima, poljima, planinama, šumama, gajevima, vodama, pašnjacima, dubravama, sa pravima globe i suđenja i umira krvi, sve do rta Loište, da imaju, drže, poseduju i koriste, i da sa njima zauvek čine šta god žele, kao sa svojim posedom. I da rečena Opština i ljudi Dubrovnika mogu da pregrađuju i utvrđuju Rat i Prevlaku i da kopaju rov od mora do mora, i tamo i gde god drugde da odluče, i da im se prohte unutar njih, po svojoj slobodnoj volji. I ako ikada Rat i Prevlaka, ili njihov deo ili njihova zemlja ili njihovi posedi koji su unutar zida budu uznemiravani ili smetani rečenoj Opštini Dubrovnika i njenim ljudima, bilo uopšteno ili posebno, na nekom mestu ili mestima, obavezuje se napredrečeni ban i za svoje sinove muške i potomke i naslednike da će rečenu Opštinu i ljude Dubrovnika sve do kraja sveta pomagati da se brani i oslobodi neprilika sa svom svojom snagom. Zbog ovoga mi, Opština i ljudi Dubrovnika, obavezujući se svim dobrima rečene Opštine obećavamo i obavezujemo se da ćemo gospodinu banu, kao primaocu i garantu za sebe i svoje naslednike i sukcesore i potomke po muškoj liniji, davati i plaćati u ime tributa i poreza za rečeni Rat i Prevlaku, svake godine u Dubrovniku na dan svetkovine svetog Vlaha, sve do kraja sveta, pet stotina perpera u moneti koja se tada bude koristila u Dubrovniku, kako u slučaju da sâm gospodin ban i njegovi sinovi i potomci po muškoj liniji budu vladali Humskom zemljom, tako i u slučaju da ne, ipak treba da prima i dobija svake godine na svetkovinu svetog Vlaha ovih gore navedenih pet stotina perpera, na već rečeni način, sve do kraja sveta. I ako se desi da sâm gospodin ban ili njegovi sinovi ili potomci po muškoj liniji budu želeli da dođu nekada da stanuju u Dubrovniku, mi, Opština i ljudi Dubrovnika, se obavezujemo da ćemo im dati i prepustiti jednu zidanu kuću kao stanište sve dok boravi u Dubrovniku bez ikakve naknade, i takođe obećavamo, mi Opština i ljudi Dubrovnika, da nećemo zadržavati ili primati u Stonu ili na Prevlaci ili na ostrvlju koje nam je dato i prepušteno od strane rečenog gospodina bana, bilo kojeg njegovog plemića koji se pobunio ili je neposlušan (neveran) ovom istom gospodinu banu i njegovim sinovima ili naslednicima po muškoj liniji sve do kraja sveta. Mi, već pomenuti ban Stefan, zaklinjemo se u sveto Božije jevanđelje i četvricu jevanđelista i dvanaest apostola i sve mošti koje su u Opštini Dubrovnika, u svoje ime i u ime svojih sinova i potomaka po muškoj liniji, da ćemo se svega ovoga držati i čuvati i da nećemo raditi protiv ovoga ili se na sudu ili delima protiviti na ma koji način ili sa bilo kojim razlogom, ja ili moji sinovi i muški potomci i naslednici po muškoj liniji do kraja sveta. I za sve gorepisano se zaklinjemo mi, Opština i ljudi Dubrovnika, za nas i naše potomke i naslednike po muškoj liniji do kraja sveta, u sveto Božije jevanđelje i četvricu jevanđelista i dvanaest apostola i sve mošti koje su u Opštini Dubrovnika, da nećemo raditi protiv ovoga ili se na sudu ili delima protiviti na ma koji način ili sa bilo kojim razlogom. Kao svedočanstvo i kao puniju potvrdu ispravnosti, naredili smo da se zapiše i da se overi našim zlatnim visećim pečatom. Učinjeno pod utvrđenjem Srebrenikom, u prisustvu plemenitih ljudi Vitana Teoradića, Radoslava Hlapovića, Miloša Vukasića, Hrvatina Stefanića, Stefana Druščića, Tvrtka Ivahnića, a pristavi ovome su Divoš poznat kao Tihoradić, Štetko Hlapović i Mihailo Menčetić, građanin Dubrovnika. I o svemu ovome su načinjene i napisane četiri povelje, nalik (istovetne) jedna drugoj, dve su napisane na latinskom i dve na srpskom, od kojih gospodin ban ima dve – jednu napisanu na latinskom i jednu na srpskom, i mi, Opština i ljudi Dubrovnika, isto tako imamo druge dve – jednu na latinskom i drugu na srpskom.

 

Spolja: Darivanje Stona i Rata od Stefana bosanskog.

 

 PREVOD SRPSKE VERZIJE

 U početku Oca u ispunjenju Sina i svetoga Duha. U leto od rođenja Hristovog 1333, indikta prvog, 15. dan (...) februara meseca. Mi gospodin Stefan, po milosti Božijoj ban Bosne, Usore i Soli i gospodin Humske zemlje, kao što prijatelje i sluge naše volimo i njima milost našu dajemo sa korišću i ljubavlju, kako je dostojno držati se prema svakome, tako da zna svako ovog dana i ubuduće koji će posle bi ti amin. Ja videh dobro svedočanstvo i mnoga dela od baštine i vlas tele i ljudi dubrovačkih i našim praroditeljima i nama veoma mnogo učinjena, i hoteći odsad raditi sa Božijom voljom, zato mi, gospodin ban Stefan i moji sinovi i unuci i dokle moje potomstvo bude, do veka vekova, dajemo i darujemo do veka vekova u baštinu i u plemenito ljudima dubrovačkim, a našim dragim prijateljima ceo Rat i Ston i Prevlaku i ostrva koja su okolo Rata i sa svim što se nalazi unutar Rata i Prevlake – i gore i polja, dubrave, šume, livade, vode, sela i sve što je od Prevlake do Loišta, i sud i globe i umir krvi da budu po njihovoj volji, da imaju i drže, i da čine svu svoju volju i želje kao od svoje baštine,do veka vekova,i da su voljni zidati kule, i drugo što im je volja i prokopati Prevlaku od mora do mora i napraviti po svojoj volji i želji. I još obećava gospodin ban Stefan za sebe i svoje sinove i svoje potomstvo, da ako odluče u neko vreme ili gospodin ili vlastelin ili građanin ili ljudi koji bi pakostili Ratu ili Prevlaci, pomogne koliko može naša snaga. A za to mi, Opština i ljudi grada Dubrovnika od sveg dobra zajedničkog, gospodinu banu Stefanu i njegovim sinovima i potomstvu njegovom do veka od muške glave, i do kraja sveta, da dajemo za Prevlaku i Ston 500 perpera, do kraja sveta od tog dobitka, za koji se ima doći kod nas u Dubrovnik u ono vreme. Ako ban i njegovi sinovi i njegovo potomstvo po muškoj glavi ne budu gospoda Humske zemlje, mi Opština dubrovačka davaćemo onaj dobitak na onaj dan svetoga Vlaha, 500 perpera, kako je gore pisano. I još obećava Opština dubrovačka, da ako u neko vreme dođe gospodin ban Stefan u Dubrovnik ili njegovi sinovi ili njegovo potomstvo po muškoj glavi do kraja sveta, da mu dâ palate zidane za prebivanje, dokle bude ostao, bez ikakvog najma. I još obećava Opština dubrovačka da neće da prima u Prevlaku i u Ston i u Rat i u ona ostrva koja su uzeli od gospodina bana Stefana, njegovog vlastelina koji bude njemu neveran i njegovim sinovima i njegovom potomstvu do kraja sveta. A ja gospodin ban Stefan zaklinjem se u sveto Božije jevanđelje i u četiri jevanđelista i u 12 apostola i u sve mošti svete koje su u Dubrovniku, za mene i za moje sinove i za moje potomstvo po muškom kolenu do kraja sveta, sve to čvrsto da imamo i držimo i ne prekršimo do kraja sveta. I za sve više pisano, mi Opština i svi ljudi dubrovački kunemo se u sveto Božije jevanđelje i u četiri jevanđelista i u 12 apostola i u sve svete mošti koje su u Dubrovniku, za nas i naše sinove i za naše naslednike do kraja sveta, sve čvrsto da imamo i držimo do kraja sveta nepromenjeno. I zato stavljam ja gospodin ban Stefan svoj zlatni pečat, da je za verovanje, svako da zna i vidi istinu. A o ovome su načinjene četiri povelje jednake, dve latinske a dve srpske, a sve su pečaćene zlatnim pečatima. Dve su povelje ostale kod gospodina bana Stefana, a dve povelje su u Dubrovniku. A to je pisano pod gradom pod Srebrenikom. A ovome su svedoci zvani i moljeni Vitan Tihoradić, Radoslav Hlapović, Miloš Vukasić, Hrvatin Stefanić, Stefan Druščić, Tvrtko Ivahnić, a za to su tri pristava: Divoš Tihoranić, Štitko Hlapović, Mihailo Menčetić Dubrovčanin.

 

Prevod latinskog zapisa:

 

1333, dana 15. februara, privilegija učinjena pod Srebrenikom. Ban Stefan potvrđuje poklon Rata i ostrva, koji su (...) 500 perpera dohotka kralju Bosne, uz neprihvatanje nijednog Bosanca, u Stonu ni u Ratu.