SRPSKA DRŽAVNOST U BOSNI NA PRELAZU IZ XII U XIII VEK | Plemenito

SRPSKA DRŽAVNOST U BOSNI NA PRELAZU IZ XII U XIII VEK | Plemenito

SRPSKA DRŽAVNOST U BOSNI NA PRELAZU IZ XII U XIII VEK


Teritorija bosanske države nije bila mala, ali je bila nedovoljno povezana, jer su je sačinjavale „zemlje“ Bosna, Soli, Usora, a verovatno i „zemlja“ po imenu „Donji Kraji“. Vladar ove teritorije nije bio potčinjen srpskom velikom županu, ali je priznavao vrhovnu vlast ugarskoga kralja, čiji je bio i vazal. Vladar bosanske države poticao je iz domaće dinastije i nosio je titulu „bana“. Prvi po imenu poznati vladar Bosne, a ujedno i vazal ugarskog kralja, bio je ban Borić. On je kao vazal vodio odred bosanskih ratnika i borio se na strani Ugarske u ratu protiv Vizantije 1154. godine. Nije prošla ni jedna decenija od ovih događaja, a ban Borić je nestao sa istorijske pozornice, kao jedan od učesnika u dinastičkim borbama oko ugarskog prestola.
Dve ili tri godine kasnije vizantijski car Manojlo I Komnin osvojio je 1166. godine, Srem, Bosnu i Hrvatsku, pa je razvoj srpske državnosti u Bosni dobio drugačiji pravac. Mnoge pojedinosti ostaju nepoznate, izuzev da je u to vreme vladar Bosne postao ban Kulin. Budući da je posle smrti cara Manojla došlo do naglog slabljenja Vizantije, ban Kulin je prešao na stranu ugarskog kralja, pa je kao njegov vazal ratovao 1183. godine protiv Vizantije. Priznavši vrhovnu vlast Ugarske, ban Kulin je uspeo da se održi na vlasti do početka XIII veka. On je bio u prijateljskim i rodbinskim odnosima sa humskim knezom Miroslavom, za kojeg je bila udata sestra Kulina bana. Svojom državom upravljao je na sličan način kao i Stefan Nemanja, jer je državna teritorija bila podeljena na udeone kneževine, kojima su upravljali banovi „čestnici“ (udeoničari), odnosno udeoni knezovi. Najveći deo svoje političke aktivnosti ban Kulin je utrošio dokazujući papama i ugarskom kralju da ne pruža podršku jereticima. U tome je u glavnom imao uspeha, pa njegova država nije bila izložena napadima krstaša, ali se jeres postepeno širili i pored toga što je u Bosni postojala posebna biskupija. Ona je u drugoj polovini XII veka bila potčinjena nadbiskupiji u Dubrovniku, ali se u mnogo čemu razlikovala od metropole. Inače, doba Kulina bana ostalo je u uspomeni kod naroda kao vreme kada se mirno i srećno živelo.
Nije poznato ko je nasledio Kulina bana. Posle njega pominje se po imenu ban Stefan, čiji je sin knez Sibislav gospodario Usorom u svojstvu udeonog kneza. On je bio katolik, pa je uživao podršku pape. Kao katolik deklarisao se i ban Matej Ninoslav (1232-1250), ali ga to nije spaslo od napada krstaša, koji su dolazili iz Ugarske da iskorene jeretike, a u stvari a u stvari da Bosnu pretvore u svoju provinciju…….
U Bosni su postojali vidljivi elementi državnosti koji su nastali …. u doba zajedničkog života u prvobitnoj Srbiji, kao i u prvim vekovima samostalnosti Bosne. Na čelu države nalazio se „ban“, dok je državna teritorija bila podeljena na udeone kneževine na čelu sa udeonim knezovima, odnosno banovim „čestnicima“ (udeoničarima) kako se pominju u izvorima. Za vreme bana Mateja Ninoslava postoje predstavnici centralne uprave, kaznaci i tepčije, a takođe i vojni zapovednici – vojvode. U to doba već se izdvojio sloj velmoža, koji se nazivaju „boljarima“. Bosanska država je i pored drugačijeg uređenja i prisustva „Crkve bosanske“ sačuvala svoj srpski karakter. O tome najrečitije svedoči činjenica da ban Matej Ninoslav dosledno naziva svoje podanike „Srbima“, za razliku od Dubrovčana koji su za njega „Vlasi“, kao i svi ostali Romani. On je otišao i jedan korak dalje pa je uzeo i vladalačko ime „Stefan“. U povelji koju je izdao Dubrovniku marta 1249. njegova intitulacija glasi: „Az Matej Stjepan po milosti Božije veliki ban bosanski“. U jednoj od svojih starijih povelja on se titulisao kao „Matej imenom ban bosanski Ninoslav“, što potvrđuje da je zaista pored narodnog i jednog hrišćanskog imena uzeo još i drugo hrišćansko ime „Stefan“, koje je bilo uobičajeno u dinastiji Nemanjića. Sa nestankom bana Ninoslava sa istorijske pozornice, iščezavaju i potpunija obaveštenja o razvoju državnosti u Bosni, što je i razumljivo, jer je Ugarska ovu državu stavila pod svoju čvršću kontrolu. No, i pored toga, održala se domaća dinastija ili vladalački rod iz kojeg su bosanska vlastela birala svoje banove. Bio je to jedan od bitnijih elemenata državnosti, koji je mogao pokrenuti i druge činioce značajne za razvoj državnosti, koji je pod pritiskom Ugarske zaustavljen, pa i unazađen.

Dijelovi teksta preuzeti iz knjige Miloša Blagojevića, „Srpska državnost u srednjem veku“, Beograd 2011, 136-140.

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg