SREDNjOVJEKOVNA CRKVA U KIJEVCIMA KOD GRADIŠKE | Plemenito

SREDNjOVJEKOVNA CRKVA U KIJEVCIMA KOD GRADIŠKE | Plemenito

SREDNjOVJEKOVNA CRKVA U KIJEVCIMA KOD GRADIŠKE

10:43:24 14.04.2016

Arheološka nalazišta (gradine, tvrđave) i starine (razvaline opeka, razni predmeti od keramike, oruđa...) pouzdano govore o prastanovnicima naselja. Služeći se izvorima i istraživanjima na terenu, uočeni su brojni tragovi materijalne kulture iz prošlosti registrovani u Kijevcima i užoj okolini.

Arheološko nalazište Manastirište, poznato je po pronađenim temeljima pravoslavne crkve, dvije crkve brvnare, rimskim vilama, ekonomskim objektima i stotinama pravoslavnih grobova, kao i rimskom urnom s pepelom. Rimske utvrde i spomenici potiču iz X, a pravoslavni iz XII vijeka i kasnije, što ukazuje da je tu prvobitno bila rimska utvrda na čijim temeljima je nastao pravoslavni manastir. O naseljenosti i životu svjedoči i pronađeni ćirilični natpis iz 1301. Smatra se da ga je napisao pop Lomnički, svešteno lice sa prostora zapadne Bosne, koji se vezuje za manastir Lomnicu kod Šekovića na istoku Republike Srpske. Navedeni pronalazak ukazuje na nova saznanja o rasprostranjenosti pravoslavne crkve u srednjem vijeku na području bosanskog i ugarskog kraljevstva. Lokalitet u Kijevcima, postao je vrlo značajan 1958. godine, kada je otkriven prvi natpis pisan glagoljicom iz X i XΙΙ vijeka. U navedenom periodu se nije pristupilo detaljnom istraživanju kao danas, pa je lokalitet značajno dugo bio prekriven šumom i debelim slojem zemlje. U lokalitetu se nalazi i crkva zidana kamenom i rimskom ciglom, čiji temelji su obnovljeni. Oko crkve, nalaze se mnogobrojni nadgrobni spomenici. U njima su otkriveni kompletni ljudski skeleti sahranjeni po pravoslavnim običajima. Pronalasci su poslati u istraživački institut u Londonu, gdje je utvrđeno da potiču iz 1250. godine. 

U blizini Manastirišta nalazi se izdašan izvor koji koriste obližnji mještani. Izvor nikada nije presušio, bez obzira na klimatske promjene, zemljotrese i druge elementarne nepogode, a kazivači ističu da postoji više legendi o njegovom postanku. Prema jednoj, kada su Turci srušili manastirsku crkvu Karanovac, a zvono čiji se prodoran zvuk čuo u cijelom Potkozarju udarilo o zemlju, sa tog mjesta potekla je voda, od koje je nastao današnji izvor. Druga legenda vezana je za manastirsku crkvu Karanovac. Manastir je srušen za vrijeme turske vladavine, a sav materijal je s ruke na ruku srpsko stanovništvo donijelo u Banjaluku, gdje je od tog materijala sagrađena džamija Ferhadija (1579. godine u klasičnom otomanskom stilu). U naselju postoji mjesno groblje u kojem se nalaze stari nadgrobni spomenici. Pretpostavlja se da ti spomenici potiču iz perioda kada je ovdje postojao manastir. Na njima nema vidljivih natpisa, osim uklesanih vjerskih znamenja, čija veličina je bila uslovljena bogatstvom porodica. Najveći spomenici sa jedne strane imaju uklesan krst, a sa druge izgled posjeda preminulog, na kojem se teško prepoznaju objekti, ograde i plastovi sijena. Bogata srednjovijekovna prošlost i tragovi starih naselja, objekata i groblja, ukazuju na značajnu mogućnost u formiranju arheološke zbirke u naselju Kijevci.  

Tekst preuzet iz stručnog rada Tanje Mišlicki, "Kijevci - naselje kod Gradiške sa arheološkim nalazištem Manastirištem", kompletan rad možete pročitati na linku: DEMOGRAFIJA.

PRIREDIO: Boris Radaković