SREDNjOVJEKOVNA CRKVA I NEKROPOLA POD STEĆCIMA NA LOKALITETU CRKVINA, BJELOSAVLjEVIĆI | Plemenito

SREDNjOVJEKOVNA CRKVA I NEKROPOLA POD STEĆCIMA NA LOKALITETU CRKVINA, BJELOSAVLjEVIĆI | Plemenito

SREDNjOVJEKOVNA CRKVA I NEKROPOLA POD STEĆCIMA NA LOKALITETU CRKVINA, BJELOSAVLjEVIĆI


slike

SREDNjOVJEKOVNA CRKVA I NEKROPOLA POD STEĆCIMA NA LOKALITETU CRKVINA, BJELOSAVLjEVIĆI
SREDNjOVJEKOVNA CRKVA I NEKROPOLA POD STEĆCIMA NA LOKALITETU CRKVINA, BJELOSAVLjEVIĆI
SREDNjOVJEKOVNA CRKVA I NEKROPOLA POD STEĆCIMA NA LOKALITETU CRKVINA, BJELOSAVLjEVIĆI

Tokom 2008. godine, bez dozvole Zavoda za zaštitu spomenika kulture RS, Komisije za zaštitu spomenika BiH ili urbanističke saglasnosti, grupa građana samoinicijativno, teškom mehanizacijom oštetila je kompleks crkve i nekropole na lokalitetu Crkvina u Bjelosavljevićima. Najveća razaranja pretrpjeli su ostaci srednjovjekovne crkve i stećci koji su se nalazili u blizini. Tom prilikom na centralnom dijelu kompleksa uništeni su ostaci temelja crkve, dok je ostali dio otkriven i ostavljen bez zaštite i koji već 5 godinu propada pod uticajem atmosferalija. Otkriveni ostaci, od kojih je najvidljivija apsida crkve ukazuju na postojanje trobordne bazilike, sasvim sigurno korištene tokom 15. vijeka, ali moguće i ranije. Istom prilikom oštećen je i veći dio stećaka, više od 10 komada koji su izbačeni iz svog prvobitnog položaja, a kosti pokojnika koje su ležali ispod su dislocirane i danas pružaju veoma ružnu sliku o lokalitetu i našem odnosu prema precima i pokojnicima. Stećci koji su otkriveni i oštećeni prilikom mehaničke destrukcije lokaliteta nisu bili ranije evidentirani jer su se nalazili ispod površine i otkriveni su novi oblici i ukrasi na istim. Najznačajnije forme su monumentalne ploče koje indiciraju na sahranu crkvenih velikodostojnika u okviru crkvenog dvorišta. Arheološka istraživanja na crkvi riješila bi dilemu oko datovanja crkve, oblika i namjene, ali prije svega spriječila bi dalje propadanje sakralnog komleksa.

Glasinac se u pisanim izvorima spominje pri put u darovnici bosanskog Kralja Dabiše 2. juna 1394. godine i to u kontekstu pobjede bosanske vojske nad Turcima u bici na Glasincu. Glasinac se pominje u dubrovačkim izvorima najčešće tačno pod nazivom (Glasinac, Glasinacium), ali ponekad i kao Glassinaca, Vlassinez. Na njegovom području, u prvom redu, sreće se crkva u obliku nekoliko formulacija: do crkve na Glasincu u Bosni (ad ecclesiam in Glasinac in Bossinam), do mjesta zvanog Crkva na Glasincu (ad locum dictum ecclesiam de Glasinac), u Glasinac kod jedne crkve (ad Glasinac penes ecclesiam unam) i do crkve zvane Glasinac (ad ecclesiam nominatam Glasinac). To znači da je na Glasincu postojala crkva koja je najvjerovatnije i sama nosila naziv Glasinac  i bila je dobro poznata u Dubrovniku. Prvenstvene jer se u sklopu crkve ili u njenoj neposrednoj blizini nalazila srednjovjekovna carina. Carina se u pisanim izvorima javlja istodobno kad i crkva krajem 30-ih godina 15. vijeka, kada su se Dubrovčani žalili vojvodi Sandalju. U tom period, iako duboko u zemlji Pavlovića, carina na Glasincu bila je pod upravom vojvode Sandalj. a kasnije i njegovog sinovca vojvode Stefana Kosače. Još je daleke 1891. godine Đ. Stratimirović ubicirao je naše mjesto Crkvina kao mjesto na kome se nalazila crkva Glasinac.

Oko same crkve tokom 14. i 15. vijeka podignuta je velika nekropola pod stećcima, danas je vidljivo nešto više od 300, ali njihov broj tokom 15. vijeka prelazio je 500. Broj je možda i veći imajući u vidu da je prilikom nedavne destrukcije otkriven jedan broj stećaka koji se nalazio ispod površine. Jedan dio stećaka uništen je prilikom gradnje puta Sokolac-Rogatica od strane Austro-Ugarske uprave, dok su drugi uništeni od strane radoznalih kopača za blagom.Uništen je i jedini stećak sa natpisom koji je glasio „sječe kami Vladimir a pisa Mitro(i)ć“. Iako pisani izvori nisu tako brojni za Glasinac. Spomenici materijalne kulture ukazuju na drugačiju sliku. Gusta mreža praistorijskih gradinskih naselja počev već od bronzanog doba preko gvozdenog doba ukazuju na Glasinac kao mjesto pogodno za život. Moć praistorijskih prvaka bila je koncentrisana oko uzgoja stoke, a uslovi na Glasincu bili su idelni za ispašu. Rimska osvajanja na Blakanu nisu mimoišla ni područje Glasinca. Čitava regija bila je uključena u okvire provincije Dalmacija, dok je Glasinac lokalno pripojen ageru većeg naselja na području današnje Rogatice. Sporadični nalazi antičkih spomenik ukazuju da su na Glasincu postojali ostaci manjih rimskih seoskih i gospodarskih imanja. Ranovizantijska uprava ostavila je više materijalnih ostataka, prvenstveno riječ je o utvrđenju na Hreljinom gradu koji je kontrolisao put preko glasinačkog polja, važnu saobraćajnicu i tokom vizantijskog perioda. Period uprave Srbije, a kasnije i Bosne ostavio je više materijalnih ostatka, uključujući ostatke manjih utvrđenja na Vitnju i Šenkovićima i brojne veće i manje nekropole pod stećcima. Nadamo se da će opština izaći u susret i pomoći u zaštiti i prezentaciji ovog važnog kulturno-istorijskog kompleksa. Njegova lokalna važnost je velika jer svjedoči o kontinuiteti identiteta pravoslavnog življa, ali i dalje za razumjevanje života i duhovnost u srednjem vijeku.


AUTOR: Aleksandar Jašarević, kustos  arheolog Muzeja u Doboju.

TEKST PREUZET SA SAJTA: Opština Sokolac

FOTOGRAFIJE PREUZETE SA SAJTA: Srpska Pravoslavna Crkva 

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Crkva Gradina Mramorje Stećci