PAVLOVIĆI | Plemenito

PAVLOVIĆI | Plemenito

PAVLOVIĆI


Vlasteoska porodica Pavlovići — poznata i kao Jablanići ili Jablanovići, po rodonačelniku njihovom Radenu Jablaniću — imala je posede u istočnoj Bosni, a njen uspon počinje krajem XIV veka, sa knezom Pavlom Radenovićem. Da su Pavlovići pripadali krugu uglednog plemstva, svedoči i podatak da je Pavle Radenović još kao dečak živeo na dvoru kralja Tvrtka I. Kao svedok na poveljama javlja se već od 1380. godine. Posle smrti Tvrtka I,1391. godine, u periodu vladavine kralja Stefana Dabiše, a potom njegove udovice, kraljice Jelene, bosanski velikaši sve se više osamostaljuju, postaju neograničeni unutar svojih oblasti i vode gotovo samostalnu politiku prema susedima. Najznačajniji među njima bili su Hrvoje Vukčić, Sandalj Hranić i Pavle Radenović. Knez Pavle Radenović znatno je proširio svoju oblast, te je, pored krajeva oko reke Krivaje i Prače, držao i grad Borač kod Vlasenice, trgovište Praču, rudnik Olovo, a pred kraj XIV veka, posle pobede nad Sankovićima, Trebinje, župu Vrm sa gradom Klobukom i polovinu Konavla sa Cavtatom. Posle smrti vojvode Vlatka Vukovića, koji je držao drugu polovinu Konavla, njegove zemlje nasledio je Sandalj Hranić, veliki vojvoda bosanski, sa kojim je otada knez Pavle Radenović bio u bezmalo neprekidnom sukobu. U suparničkim borbama između kralja Stefana Ostoje i kralja Tvrtka II, Pavle Radenović se nalazio na strani potisnutog Tvrtka. Ubrzo posle bitke na Lašvi, jula 1415. godine, između vojske ugarskog kralja Žigmunda i turske vojske pod zapovedništvom Isak-bega, namesnika iz Skoplja — i ugarskog poraza tom prilikom — Turci su prihvatili kralja Ostoju, koji je iskoristio pogodan trenutak i, u dogovoru sa Sandaljem Hranićem, učestvovao u ubistvu kneza Pavla Radenovića, u Sutjesci, avgusta iste godine.

Posle smrti Pavla Radenovića, njegova zemlja je podeljena, a „smrtno neprijateljstvo među bosanskim baronima“ — kako su Dubrovčani videli ovaj sukob — pretvorilo se u dugotrajno ratovanje Pavlovih sinova, Petra i Radoslava, protiv Sandalja Hranića. Da bi održali ostatak očevih oblasti, braća Pavlovići obratili su se Turcima za pomoć. Stariji, Petar, poginuo je 1420. godine u borbi sa Isak-begom, koji je bio na strani Sandalja Hranića i podupirao ga protiv Pavlovića.


Veliki vojvoda Sandalj Hranić i vojvoda Radoslav Pavlović — najpoznatiji član ove porodice — nominalno su bili potčinjeni bosanskom (srpskom –B. R.) kralju Tvrtku II, ali su bili vazali sultana Murata II. Njihovi posedi počinjali su u neposrednom zaleđu Dubrovačke Republike. Oblast Konavla, koju su obojica posedovala, vremenom su — Sandalj Hranić 1419, a Radoslav Pavlović 1426. godine — prodali Dubrovčanima. Izvesno vreme vladao je mir u ovim krajevima, ali je iskorišćen prvi povod za nastavak neprijateljstva. Godine 1429, kada su Dubrovčani počeli da prokopavaju malu prevlaku kojom je Cavtat spojen sa kopnom — imajući nameru da ovaj grad pretvore u tvrđavu za odbranu Konavla — Radoslav Pavlović je to naveo kao razlog za otpočinjanje novog sukoba. Tvrdeći da svoj deo župe Konavle nije prodao već samo založio, a želeći, zapravo, da uz tursku pomoć povrati otuđenu teritoriju, otpočeo je rat sledeće godine. U Konavoskom ratu biće mnogo sudeonika i on će dovesti sve učesnike do velikih političkih zapleta i dugotrajnih diplomatskih borbi. Dubrovčani su se obratili za pomoć ugarskom kralju Žigmundu, sultanu Muratu II, despotu Đurđu Brankoviću, a kao najbliži i najzainteresovaniji saveznici bili su im kralj Tvrtko i Sandalj Hranić. Dubrovački poslanici su u oktobru 1430. godine, u Jedrenu, pred sultanom uspeli da dokažu da je povelja koju je Radoslav podneo kao dokaz svojih stavova krivotvorena čime je, praktično, rat okončan. Bezuspešni pokušaji Dubrovčana da dobiju, pored vraćenih Konavla, i znatnu odštetu od 600.000 dukata i oblast Trebinje sa Lugom, nisu urodili plodom, između ostalog i zato što je Radoslav Pavlović preko svojih poslanika slao velike količine novca na Portu, pokušavajući da i na taj način ostvari svoje namere. Dubrovčani su pristali da se neposredno sa Radoslavom sporazumeju o miru koji je sklopljen u oktobru 1432. godine, poveljom koju je potpisao kralj Tvrtko. 

Petnaestog marta 1435. godine iznenada je umro vojvoda Sandalj Hranić. Nasledio ga je sinovac Stefan Vukčić Kosača, čijom je rođenom sestrom, Teodo- rom, bio oženjen vojvoda Radoslav Pavlović. Vojvoda Radoslav je i sa ovim potomkom Kosača nastavio neprijateljstvo, te mu je oduzeo jedan deo njegovih južnih teritorija. U proleće 1436. godine bio je primoran da sa Stefanom Vukčićem stupi u primirje, ali je već u leto iste godine započeo protiv njega rat, koji se, tek pod pritiskom Turaka, završio sklapanjem mira, u junu 1439. godine. U ovom ratu, vojvoda Radoslav je izgubio Trebinje i župu Vrm sa Klobukom, a potpuno je istisnut i iz Primorja.

Posle smrti vojvode Radoslava Palovića, krajem novembra 1441. godine, njegov sin Ivaniš Pavlović produžio je još nekoliko godina neprijateljstvo protiv svog ujaka Stefana Vukčića i protiv njega podržavao kralja Stefana Tomaša. Druga dva sina vojvode Radoslava, vojvoda Petar i knez Nikola, gospodarili su u nasleđenim zemljama u istočnoj Bosni, ali ograničeni uticajem svog ujaka, Stefana Vukčića.

U toku priprema sultana Mehmeda II za pohod na Srbiju, u proleće 1456. godine, sultan se obratio bosanskom kralju i bosanskoj gospodi, sa zahtevom da mu se pruži vojna pomoć, i da se gospodari lično pridruže pohodu. Trebalo je da se vojvoda Petar Pavlović pojavi sa vojskom od 4000 ljudi. Kralj Tomaš, herceg Stefan Vukčić i vojvoda Petar odbili su zahtev, pristajući samo na plaćanje uobičajenog danka, kao i ranijim sultanima. Padom Smedereva, juna 1459. godine, prestala je da postoji Srpska Despotovina, a 1463. godine ista sudbina zadesilaje i Bosnu. U prvom naletu turske vojske stradale su zemlje Pavlovića, osvojene bez većih teškoća, a poslednji Pavlovići pogubljeni su. Njihov posed postao je carski has — Pavlo-ili.


Pavlovići su pripadali jeretičkoj „crkvi bosanskoj“, (ovo nije sigurno – B. R.) a prema rečima putopisca Benedikta Kuripečića — koji je u prvoj polovini XVI veka prolazio kroz Bosnu — u blizini Rogatice nalazili su se stećci nad grobovima vojvode Radoslava Pavlovića, njegove žene, jednog sina, brata, i izvesnog „vjernog mu sluge“. A „na velikom nadgrobnom kamenu je istesan na srpskom jeziku i srpskim pismenima natpis sa ovim mislima: Ja, vojvoda Pavlović od Radasela, gospodar i knez ove zemlje, ležim ovdje u ovom grobu. Dok življah, ne mogaše me turski car nikojim junaštvom, ni kakvim darovima, pa ni borbom, ni velikom silom sa moje zemlje ni potisnuti niti pobijediti; još manje sam mislio da se odreknem svoje vjere. Bog mi je dao da sam mnogo puta pobjedio Turke. Hvala Bogu i slava što vazda vjerovah i što svoju zemlju ostavljam još u hrišćanskoj vjeri“.

 

Iz knjige: „Rodoslovne tablice i grbovi srpskih dinastija i vlastele“, Beograd, 1991; autor knjige je Pavle Ivić koji je knjigu prvi put objavio 1919. godine, a mi smo se za potrebe sajta koristili izdanje koje su dopunili i priredili grupa autora.


PRIREDIO: Boris Radaković

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Bosna Dobri Bošnjani Stećci