O PRVOMUČENIČE HRISTOV STEFANE, MOLI SE VLADICI NAŠEMU HRISTU BOGU | Plemenito

O PRVOMUČENIČE HRISTOV STEFANE, MOLI SE VLADICI NAŠEMU HRISTU BOGU | Plemenito

O PRVOMUČENIČE HRISTOV STEFANE, MOLI SE VLADICI NAŠEMU HRISTU BOGU


Sveti Stefan predaje vladarske insignije vladaru Ilirije (Grbovnik Korenića-Neorića 1595. godine)

Sveti Stefan, nazvan još i Prvomučenik, bio je prvi od sedam arhiđakona rukopoloženih od strane apostola u Jerusalimu. Naziva se Prvomučenikom zbog toga što je prvi hrišćanin koji je stradao zbog svoje vjere, a ubijen je kamenovanjem od strane svojih jevrejskih sunarodnika.

Svetog Stefana su poštovali mnogi narodi i vladari, a među njima i Srbi. Nemanjići su poštovali Stefana Prvomučenika kao zaštitnika države i njihovog predstavnika pred Bogom i svoju krsnu slavu. Svi vladari iz dinastije Nemanjića su pored svoga narodnog imena uzimali i ime Stefan. Čak i prije Nemanjića neki od srpskih vladara i prinčeva su nosili ovo ime, kao što su Stefan Mutimirović (sin srpskog kneza Mutimira iz IX vijeka), Stefan Vojislav ( vladar Duklje iz XI vijeka) Stefan (vladar Bosne kojeg je na tu funkciju postavio kralja Bodin), itd.

Kralj Milutin je svoju grobnu crkvu u Banjskoj posveti Stefanu, a kralj pa potom car Dušan i njegov sin i nasljednik car Uroš, imali su na reversu svojih pečata utisnut lik Svetog Stefana. Nakon što je kralj Tvrtko naslijedio krunu Nemanjića 1377. godina, i postao kralj Srba, uzeo je Stefana Prvomučenika za svoga ličnog zaštitnika i predstavnika pred Bogom. Kralj Tvrtko se obraća svome zatitniku u svojoj povelji iz 1382. godine da se „moli Vladicimojemu Hristu Bogu za  za onoga koji Tise uvijek moli, priziva Te i priznaje Te za stradalnika Hristova...“. U svome vjerskom zanosu Tvrtko naređuje da se izgradi čitav jedan grad kojega je nazvao Sveti Stefan, a to je današnji Herceg Novi.

Srednjovjekovna crkva posvećena Svetom Stefanu u Zatonu kod Dubrovnika, bila je mnogo poštovana od humske vlastele i mjesto gdje su se donosile važne odluke. Dubrovčani su sa humskom vlastelom još od najranijih vremena imali uređene odnose, a svoje sporove su rješavali na mješovitim sudu – stanku, koji se održavao kod Svetog Stefana u Zatonu vanjskom.

Sveti Stefan kao zaštitnik Nemanjića i Kotromanića, našao je mjesto i u tzv. ilirskoj heraldici, koja je nastalu u krugu domaćeg rimokatoličkog sveštenstva, a za interes Petra (Pedra) Ohmučevića, koji je služio u španskoj floti u XVI vijeku. On se pojavljuje kao zaštitnik kraljeva iz kuća Nemanjića i Kotromanića koji su svi uz krunu „uzimali“ i njegovo ime. U najstarijem grbovniku te ilirske heraldike, pod nazivom Korenića-Neorića, prikazan je  Sveti Stefan kako predaje vladarske insignije vladaru „Dux Regum Illyria“ koji kleči, a za kojega Aleksandar Palavestra smatra da predstavlja cara Dušana. U velikom ili kompozitnom grbu cara Stefana Nemanjića, koji je sastavljen od grbova „ilirskih“ zemalja, oko štita toga grba prikazana je ordenska kolajna viteškog reda sv. Stefana, što je dobar primjer „odjeka davnašnjih srednjovjekovnih tragova“.

Taj odjek dalekih vijekova kao da su čuli i poslanici Skupštine srpskog naroda u Bosni i Hercegovini, koji su na dan Svetoga Stefana, 9. januara 1992. godine digli svoj glas protiv majorizacije i novog stradanja Srba u tadašnjoj BiH, i udarili temelje Republike Srpske čijim rođenjem su vaskrsle i tradicije „gospode srpske, raške i bosanske“ i mi u Republici Srpskoj treba da radimo tako, da budemo dostojni „vijenca i časti i skiptra carskoga naših roditelja svetih, ranijih gospodara srpskih“, na koje se pozivao i kralj Tvrtko.

Sveti Stefan je postao zaštitnik Republike Srpske, kao što je nekad davno bio zaštitnik Nemanjića i kralja Tvrtka čije riječi upućene Hristovom Prvomučeniku možemo i mi danas zavapiti: o prvomučeniče Hristov Stefane, moli se Vladici našemu Hristu Bogu  za one koji Ti se uvijek mole, prizivaju Te i priznaju Te za stradalnika Hristova...“.

 

AUTOR: Boris Radaković

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Srbi Bosna Crkva Heraldika Povelja Grbovi