NIKOLIĆI | Plemenito

NIKOLIĆI | Plemenito

NIKOLIĆI


O poreklu Nikolića, gospodara Popovog Polja, najvažnije podatke daje dubrovački istoričar Mavro Orbini. On izričito kaže da su Nikolići potomci humskog kneza Miroslava, brata Stefana Nemanje, a sestrići bosanskog bana Stjepana I Kotromanića. Za ovu tvrdnju Mavra Orbina postoje i savremene potvrde. U jednoj dubrovačkoj ispravi, od 9. novembra 1342. godine, pominje se „Vladislauus Nicolich, nepos domini bani Bossine"  a, pored toga, otkriven je i grob Vladislava Nikolića, u čijem se natpisu takođe pominje kao sestrić bosanskog bana: „Ase leži knez Vladislav župana Nikole sin, bana Stepana neti...“.

Župan Nikola, praunuk humskog kneza Miroslava i Katarina (Katalena), rođena sestra Stjepana I Kotromanića, imali su dva sina, pomenutog Vladislava i Bogišu. O ovim prvim Nikolićima nema značajnijih vesti i jedino bi se mogao izdvojiti jedan pažnje vredan podatak. U pokušaju cara Dušana da povrati Hum od Bosanaca, Nikolići napuštaju bana Stjepana i prilaze Dušanu, u nadi da će im „ustupiti Humsku oblast kao njihovu baštinu koja im je po pravu pripadala.“ Ovo Orbinovo kazivanjepotvrđuje i nekoliko dubrovačkih dokumenata iz 1349. godine, nastalih u vezi sa dolaskom Katarine i jednog njenog sina u Dubrovnik zbog važnih pregovora koji su se, najverovatnije, ticali namere Nikolića da se domognu Huma. Posle 1363. godine, ovi prvi Nikolići više se poimence ne navode.

Sa kneževima Vukosavom, Petrom i Milišom Nikolićem, otpočinje drugo pokolenje ove porodice. Poznato je da je ime njihove majke bilo Stanislava, ali je neizvesno da li im je otac bio Vladislav ili Bogiša. Budući, međutim, da je Vladislav bio stariji i da kralj Dabiša ističe kako je otac Milišin primao mogoriš, može se pretpostaviti da je on muž Stanislave a otac trojice pomenutih župana. Uspon braće Nikolića započinje posle smrti kralja Tvrtka I, 1391. godine. Kao pristalice novog kralja, Dabiše, njihov značaj vidno raste i, već u decembru 1392. godine, Dubrovačka Republika prima ih za svoje građane. Sledeće godine, kralj Dabiša preneo je na njih pravo na primanje humskog mogoriša, o čemu je obavestio Republiku ističući pritom kneza Milišu, iako je on, po svemu sudeći, bio najmlađi među braćom. Dobri odnosi sa bosanskim dvorom nastavili su se i za vlade kraljice Jelene, udovice Dabišine. Bosanska kraljica je takođe zahtevala da se humski mogoriš isplaćuje Nikolićima, što su Dubrovčani nerado morali da prihvate. Odnosi između Dubrovnika i Nikolića počeli su da bivaju zategnutiji kada su ovi pokušali da nametnu nove carine na svojoj teritoriji. Republika je zbog toga 1395. godine odlučila da će eventualno pravo azila dati samo Vukosavu i njegovoj porodici, ali ne i Petru i Bogiši, pa je, shodno tome, Vukosavu i njegovim naslednicima izdala pismo o dubrovačkom građanstvu. Ovo je, ujedno, posredna potvrda da braća nisu uvek zajednički istupala i da su bili slobodni da čak i o takvim pitanjima kao što je uvođenje carina, odluke donose samostalno. Kada su Nikolići konačno ukikuli carine „pred Stonom na Maslini i na Slanom“, jula 1397. godine, Republika je pristala da nastavi isplatu mogoriša.


Dolaskom kralja Ostoje na bosanski presto, Nikolići su se, kao pristalice kraljice Jelene, našli u nezavidnom položaju, te su bili prisiljeni da traže utočište na dubrovačkoj teritoriji. U ratu Bosne i Dubrovnika, međutim, kao vlastelin vojvode Sandalja Hranića Kosače, učestvovao je i Vukosav Nikolić. Poginuo je prilikom jednog okršaja sa Dubrovčanima, a sahranjen je u Stonu, 28. novembra 1403. godine. Kada je sledeće godine zaključen mir, Sandalj Hranić tražio je od Dubrovčana da plate odštetu za Vukosava Nikolića, budući da se po bosanskim običajima za smrt vlastelina ne oprašta „krv“. Dubrovčani su ovaj zahtev odbili sa obrazloženjem da običaji u Bosni ne mogu važiti van njenih teritorija, i da se ne mogu zahtevati od strane zemlje u kojoj su oni, ako ne nepoznati, onda svakako strani.

Grgur, sin Vukosava Nikolića, prisutan je u istorijskim zbivanjima u Bosni tokom borbi Tvrtka II protiv kralja Ostoje. Od 1414. godine, Nikolići ponovo primaju mogoriš po ovlašćenju kralja Ostoje, što je posredan dokaz da su se nalazili među njegovim pristalicama. Znak veće samostalnosti Nikolića u ovom periodu ogleda se u ponovnom postavljanju novih carina. Kralj Ostoja stao je na stranu Dubrovnika i, 23. marta 1418. godine, ukinuo je carinu u Popovu. Ovo, međutim, nije nateralo i G rgura Nikolića da tako postupi. Neobaziranje na kraljevo naređenje svakako je bilo potkrepljeno time što je, kao vlastelin vojvode Sandalja Hranića, uživao njegovu zaštitu, tim pre što je vojvoda bio u sukobu sa kraljem. Korake je, stoga, preduzela sama Republika, zabranivši Grguru i ljudima iz njegove oblasti da dolaze u Dubrovnik i Ston i na celu dubrovačku teritoriju, sve dok se ne ukinu nove carine. Već 6. jula iste godine, Grgur Nikolić izdao je povelju o ukidanju carina.

Do naročitog osamostaljenja Grgura Nikolića došlo je u vreme građanskog rata za vlade kralja Stefana Ostojića, kada se bosanska vlastela podelila na pristalice Ostojića i Tvrtka II. Grgur se našao na strani kralja Stefana Ostojića, čime je okrenuo leđa svom neposrednom gospodaru, Sandalju Hraniću. Došavši zbog toga u nepriliku, potražio je utočište u Dubrovniku, moleći Republiku da interveniše kod Sandalja Hranića. Dubrovčani su u tome uspeli, i posle ovog sukoba Nikolići više nisu pokušavali da se oslobode vlasti bosanskog vojvode. Posle njegove smrti, 15. marta 1435. godine, Nikolići su ostali verni Sandaljevom nasledniku, Stefanu Vukčiću Kosači. U jednom ugovoru Stefana Vukčića, od 10. oktobra 1435. godine, kao svedok njegove „izabrane vlastele“ na prvom mestu nalazio se knez Grgur Vukoslalić (Nikolić). U proleće 1436. godine, Grgur se obratio Dubrovčanima tražeći da mu pošalju jednog zidara pošto je imao nameru da sazida crkvu. Crkva je svakako trebalo da bude njegova zadužbina, a verovatno i grobnica. Umro je u julu iste godine.

Sinovi Grgura Nikolića, Vuk i Vukašin, nastavili su zavisan odnos prema Stefanu Vukčiću Kosači. Vukašin Grgurević (Nikolić), bio je uz Stefana Vukčića u njegovim pokušajima da se, posle prvog pada Srpske Despotovine 1441. godine, u ratu sa Venecijom, dokopa Zete. Godine 1442, Vukašin je pao u mletačko ropstvo, ali je uz pomoć Dubrovčana — koji su na ime njegovog otkupa isplatili 100 perpera — pušten na slobodu.

U ratu hercega Stefana Vukčića sa Dubrovnikom — u periodu 1451—1454. godine — nedovoljno je jasna uloga Nikolića. Čini se da su se u početku dvoumili da li da ovoreno istupe protiv hercega Stefana; Dubrovčani su, naime, — pošto je otpočelo neprijateljstvo — izričito zahtevali da se štede ljudi Vukašina Nikolića. Kasnije, međutim, oskudne vesti iz 1452. i 1453. godine, pokazuju da su Nikolići ipak ostali na strani Kosača. To su ujedno i poslednje vesti o njima. Neizvesno je kako su završili, ali je sigurno da su sa svoje oblasti iščezli daleko pre nego što su Turci zavladali Humom.


Iz knjige: „Rodoslovne tablice i grbovi srpskih dinastija i vlastele“, Beograd, 1991; autor knjige je Pavle Ivić koji je knjigu prvi put objavio 1919. godine, a mi smo se za potrebe sajta koristili izdanje koje su dopunili i priredili grupa autora.

 

 PRIREDIO: Boris Radaković

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Hum Crkva Mramorje Stećci Srbi