NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA | Plemenito

NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA | Plemenito

NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA


slike

NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA
NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA
NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA
NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA
NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA
NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA
NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA
NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA
NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA
NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA
NEKROPOLA STEĆAKA I CRKVA SVETOG KNEZA LAZARA U VLAHOVIĆIMA KOD LjUBINjA

U ranom srednjem vijeku teritorija današnje opštine Ljubinje pripadala je velikoj ranosrednjovjekovnoj župi Popovo. To je bio najsjeverniji dio u župi Popovo koji je graničio sa župama Dubrave i Dabar. Razgraničenje je prirodna granica na žeguljskoj kosi koja geografski izdvaja slivove Trebišnjice i Bregave, kao i masivi Sitnice i Kulaša koji ograničavaju župe Popovo i Dabar. Politički kraj je pripadao oblasti Huma, kojim su od kraja XII do prve polovine XIV vijeka, uz manje prekide, vladali Nemanjići. Od 1324. do 1326. godine ovaj dio Huma zauzeo je bosanski ban Stjepan II Kotromanić, a njegov nasljednik Tvrtko I je do 1373. godine proširio granice bosanske države ka jugu na cijeli Hum i istočnije sve do Kotora i Onogošta. U vrijeme Tvrtkove vlasti počinje uspon porodice Kosača, iz koje je Vlatko Vuković već u to vrijeme dobio na upravljanje veći dio Huma, kojim je ova porodica za vrijeme Sandalja Hranića (1392-1435), hercega Stefana Vukčića Kosače (1435-1466) i njegovih sinova do 1482. godine potpuno vladala. Osmanska vojska je kraj oko Ljubinja zauzela između 1465. i 1467. godine, a u zbirnom popisu Bosanskog sandžaka 1468/69. godine upisana je i nahija Ljubinje. U prvom poimeničnom popisu sandžaka, vilajeta Hercegovina, upisana su mnoga mjesta ovog kraja.

Iznad sela Vlahovići evidentirana je Velika gradina (bronzano ili gvozdeno doba), sa promjerom između 20 i 25 m i ostacima suvozidnog bedema visokog oko 1,2 m oko platoa. Na hrbatu brda evidentirana je i ovalna Mala gradina od suvozida. Na istočnoj ivici zaštićena je velikim graničnim tumulom, koji se sastoji od jedne veće i nekoliko manjih kamenih gomila iz istog doba, ali bez tragova kulturnog sloja. Tumulus je evidentiran pod nazivom Debeljeva (Velika) gradina.

Prema poslovnoj knjizi Hivana Pripčinovića, među stočarima Vlahovićima, postojali su Veliki Vlahovići sa sjedištem u selu Vranjska kod Fatnice (opština Bileća) i Mali Vlahovići  za koje se ne navodi mjesto boravka. Međutim, Bogumil Hrabak je pretpostavljao da je centar Malih Vlahovića bio upravo u selu Vlahovićima između planine Radimlje (1176m), na jugu, Sitnice (1419m) na istoku, Drežnika i Hrguda na sjeveru i Treštenice.

Katun Vlahovića spominje se 1368. godine, a na njegovom čelu kao starješine, katunari, u strogoj direktnoj izvornoj potvrdi duže vrijeme bili su Ostoja Vlahović (1368, 1379, 1391), Vučihna i Stjepko Vlahović (1420,1423). Boravište katuna Vučihne Vlahovića evidentirano je u današnjem selu Vlahovići, opština Ljubinje. Na kamenoj ploči na ulazu u krug crkve sela Vlahovića nalazi se natpis na bosanskoj ćirilici: A se leži Vukac Vuč(i)hnić. Vidi se zlamenije, čtio[če]! [Pomeni)] te, a vas b(o)g blagoslo[vio]! [A se pisa (smče)] Pribisav. Đuro Tošić je iznio pretpostavku da je Vukac Vučihnić na kojeg se odnosi natpis, sin Vučihne Vučinića.

Navedenu pretpostavku potvrdio je Esad Kurtović arhivskom građom na osnovu koje je za datum nastanka natpisa kao donju granicu stavio 1435. godinu, tj. vrijeme kada se posljednji put spominje Vukac Vučihnić. Poznatijem slijedu Vlaha Vlahovića, koji su bili prevoznici robe između Dubrovnika i zaleđa, pripada druga polovina XV vijeka. Katun Vlahovića pripadao je kao seniorima, porodici vojvode Radoslava Pavlovića. Djelatnost Vlađa Bijelića pripada 60-tim godinama XV vijeka. On se spominje 1466, septembra 1468 i u sumarnom popisu Bosne iz 1468/69. godine. Uzima se da je umro 1474. godine kada ga je naslijedio njegov sin Vukosav Vlađević.

U sumarnom popisu Bosne iz 1468/69 godine navedeno je da je Vlađ Bijelić knez-i vlah – posjednik timara, koji je činilo dabarsko selo Zagrad(ac) sa 9 kuća i 2 neoženjena, hasom od 1 vinograda, 3 njive, 1 livada i polovina mlina uz rentu od 2747 akči, zbog čega je išao u rat kao laki oklopnik (cebelu) sa momkom (gulam). U pod stare i danas aktivne vlahovićke Crkve sv. Lazara, negdje oko njegove sredine, ugrađene su dvije velike kamene ploče sa natpisom na ćirilici. Prema Đ. Tošiću ploče stoje na grobovima koji potiču iz vremena neposredno nakon dizanja ove do sada mnogo puta popravljane i renovirane bogomolje. Ploča bliža oltaru ima natpis koji u transkripciji glasi: „A se leži knez Vlađ Bijelić u svojoj crkvi u Svetom Lazaru. Človječe, tako da nijesi proklet, ne tikaj u me“.

Iz navedenog teksta proizilazi da je pokojnik bio ktitor Crkve sv. Lazara. Iako nema direktnih dokaza kada je ovaj vlaški prvak iz katuna Vlahovića sagradio spomenutu bogomolju, to se moglo desiti neposredno prije uspostavljanja osmanske vlasti u Bosni i Hercegovini, vjerovatno s proljeća 1465. godine, da bi desetak godina kasnije pokojnik našao i vječni smiraj u njoj. Uz nadgrobnu ploču ktitora Crkve sv. Lazara u Vlahovićima nalazi se i druga ploča sa natpisom na ćirilici: „A se leži Vukosav Vlađević s mom drugovah družinom i sagiboh na r[a]zmirnoj Krajine ko[n] moga gospodina, i donesoše me družina na svoju plemenitu baš[t]i[nu], i da je proklet tko će u me taknuti“.

Smrt navedenog Vukosava Vlađevića Đ. Tošić vezuje sa događajima iz 1481. godine kada je herceg Vlatko (Kosača) iz Novog krenuo u borbu protiv Osmanlija i bio poražen kod mjesta Mensagite (možda Nevesinje?), gdje je izgubio svu vojsku koju je imao sa sobom. Poslije navedenog sukoba Vukosava Vlađevića je njegova družina donijela na njegovu plemenitu baštinu i sahranila pored njegovog oca Vlađa Bijelića.

Naprijed navedeni natpis na grobnoj ploči Vlađa Bijelića svjedočanstvo je postojanja crkve na mjestu današnjeg objekta u trećoj četvrtini 15. vijeka (datacija s obzirom na godine u kojima se u istorijskim dokumentima pominje Vlađ Bijelić, 1466, 1468. i 1469).

Pouzdano se zna da je crkva u Vlahovićima podignuta 1864. godine. O datumu izgradnje crkve svjedoči i natpis uklesan na kamenom nadvratniku postavljenom na kapiji u ogradnom zidu crkvenog dvorišta. „U crkvu iz 1864. godine ulazilo se preko dva stepenika, za koliko je hram ukopan u zemlju“.

 

IZVOR: Komisija/Povjerenstvo za očuvanje nacionalnih spomenika BiH, Predsjedavajuća komisije Ljiljana Ševo, broj: 07.2-2.2-40/2009-69, 2. decembar 2009, Sarajevo.

FOTOGRAF: Mitar L. Đurica

PRIREDIO I PRILAGODIO ZA SAJT: Boris Radaković

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Stećci Mramorje Crkva Hum Ćirilica