NATPISI U JANjIĆA GROBLjU U BANČIĆIMA KOD LjUBINjA | Plemenito

NATPISI U JANjIĆA GROBLjU U BANČIĆIMA KOD LjUBINjA | Plemenito

NATPISI U JANjIĆA GROBLjU U BANČIĆIMA KOD LjUBINjA

Predmet ovog priloga su dva novopronađena srednjovjekovna ćirilična natpisa u Janjića groblju na Bančićima (Ljubinje). Srednjovjekovni spomenici Janjića groblja, kao i susjednog Mihića groblja, pominjani su od strane istraživača stećaka Š. Bešlagića u njegovom pregledu iz 1971. godine[1], ali natpisi, kao i natpis pod krstom van Mihića groblja koji sam ranije objavio, nisu uočeni.

 

Ključne riječi: ćirilični natpisi, istočna Hercegovina, Bančići, Ljubinje.

 

Janjića groblje leži kao ograđeni prostor starog groblja sa mnoštvom spomenika 19. i 20. vijeka malo sjevernije od Mihića groblja u Bančićkoj površi.


Prvi natpis je uklesan kao dvoredni uz zapadnu ivicu stećka tipa ploče koja leži u krajnjem istočnom sačuvanom dijelu srednjovjekovne nekropole u kojoj se ističu dva masivna ukrašena sanduka sa postoljima. Sanduk smješten južnije mjeri 1,54 h 1,30 h 0,99 m, a na sjevernoj strani, u gornjem istočnom uglu, nosi predstavljenu ruku sa otvorenom šakom. Drugi sanduk leži sjevernije, a njegove dimenzije iznose: 1,63 h 1,02 h 0,71 m. Prostor između stećaka tipa sanduka i ploče sa natpisom ispunjen je sa nekoliko ploča među kojima jedna ima velike dimenzije.


Natpis br. 1. Ploča sa natpisom mjeri: 2,07 h 1,26 h 0,28 m. Sam dvoredni natpis na zapadnoj ivici ploče koji donosi ime pokojnika zahvata polje veličine: 0,80 h 0,16 m. Usječen je u krečnjačku ploču solidne izrade lišenu ukrasnih detalja. Natpis čuva ukupno 58 slovnih znakova i spada među istočnohercegovačke natpise srednje veličine. Velike teškoće u detekciji slovnih znakova imao sam u dijelu natpisa nakon imena Vučeta Stipković sa prva tri slova usječena na zapadnoj ivici spomenika: ҍ L Ž. No, ključ rješenja natpisa sastojao se u prepoznavanju slova Ž u riječi SRŽBOM[Ь], koje je uočeno kao identično po maniru prvom slovu Ž u glagolu L[E]Ž[N]M[Ь]. Kako obično biva u srednjovjekovnim ćiriličnim epitafima i slovo B je predstavljalo teškoću. Ono se ovdje javlja kao posve poleglo i nedovršene omče i kao nagnuto udesno, ali takođe nedovršene omče. Ovaj natpis nije opterećen naslagama lišaja koje bi zahtijevale intervencije čišćenja, ali je, budući da leži na horizontalnoj površni, trpio od zadržavanja vode i intenzivnog procesa hemijskog rastakanja.



Snimak natpisa prije markiranja mekanom kredom: zapadna ivica spomenika


Transliteracija: A SE LEŽN VɤČETA / STNPKOVNĆЬ / ҍ L(E)Ž(N)MЬ /A SRŽBOM NANTN BѡG / ɤ Mɤ ZNATЬ N ɤ SMRTЬ

Prevod: Ovdje leži Vučeta Stipković. Ja ležim, a srdžbom naići, Bogu mu znat i u smrt.


Natpis je veoma težak za određivanje slovnih znakova, a u završnom dijelu prisutna su velika razaranja na prostoru slova R. Ključ za rješenje natpisa ležao je u prepoznavanju slova Ž

 

Grafijska analiza usmjerena je najprije na nekoliko slovnih znakova „drugog“ dijela natpisa uz južnu ivicu spomenika: V, Ž, B, G, N, M, ѡ i Z. Treba primjetiti i da je prvi dio natpisa koji je pozicioniran uz zapadnu ivicu spomenika upadljivo urednije uklesan nego drugi, a zapažamo i slovo Ž različitog oblika koje je ovdje uklesano kao ćirilično Ć[2] ili je zapravo ovakav oblik preostao nakon djelovanja procesa hemijskog rastakanja materijala koji je na ovom spomeniku uočljiv. Ipak, ovaj oblik slova Ž se veoma razlikuje od oblika dva preostala znaka u „drugom“ dijelu natpisa što za mene nije dovoljno da tvrdim da da je „drugi“ dio natpisa klesala druga ruka. No, to je pitanje manjeg značaja.

Slovo V u prvom dijelu natpisa klesano je u obliku poleglog unekoliko nepravilnog pravougaonika iako je ono doživjelo da se rastakanjem pretvori u prosto udubljenje. Ovakav oblik viđa se na pr. u natpisu Radiča Pićevića u Klečku (Dabar) i Tripka Radojeva u Bresticama kod Bileće[3]. Slovo Ž sa polukružnim bočnim krakovima, koje G. Tomović određuje kao podtip, viđa se u natpisima 15. vijeka[4]. Ovo slovo u našem natpisu posjeduje posve prav lijevi krak, a prelomljen desni krak. Sličnost ovome obliku nalazim u natpisu Brajka u gatačkom površkom selu Kokorina[5], ali i u natpisu Milice i natpisu Stanisave kraj Saborne crkve u Banjanima[6]. Slovo B se javlja kao nagnuto udesno i posve poleglo, ali u oba slučaja nedovršene, nesastavljene petlje. Analogiju možemo pronaći u natpisu Pokrajca Oliverovića u Vrhpolju (Ljubomir) iz prve polovine 15. vijeka i natpisu Radoja Stipanovog kod Stoca iz druge polovine 15. vijeka[7]. Takođe u natpisu Radivoja Draščića u Gornjem Hrasnu[8]. Slovo G pokazuje sličnost sa ovim slovom u natpisu Radonje Ratkovića iz Ćućenice kod Ključa,[9] ali i drugim natpisima sa područja istočne Hercegovine koje opredjeljujemo 15. vijeku. Slovo N jasno se uobličava kao brzopisno i viđa se u natpisima istočne Hercegovine veoma često. Slovo M ovakvog oblika sa zaobljenim uglovima i nesimetrično, vidi se u natpisu Vukše Dmitrovića u Zovom dolu u Nevesinju[10]. Varijanta nesimetrične omege snažno oživljava u Bosni tokom 15. vijeka[11]. Slovo Z koje se često vrlo teško prepoznava tednira obliku ovog slova u natpisu Pomoćana Ostojića (Pod Dub, Ubosko)[12].

           

Iz svega pokazanog, jasno je da se natpis okvirno može smjestiti u 15. vijek.




Natpis br. 2. Leži na zapadnoj ivici ploče u južnom obodu srednjovjekovne nekropole u Janjića Groblju na Bančićima. Ploča mjeri:

 

A S(E) KORNѡ TORѡVNĆЬ              Prevod: Ovdje Korno Torović             

 

Poznat je rod Torovića u nevesinjskom selu Rogače.

                                

Ovim prilogom pružena su dva novopronađena ćirilična natpisa 15. vijeka iz starog dijela Janjića groblja na Bančićima. Još jednom upućujemo na značaj uslova prirodnog osvjetljenja prilikom detekcije  starih natpisa u nekropolama stećaka. Izuzetno je važno da se natpisi traže u uslovima jutarnjeg ili večernjeg svijetla, kao i kada su spomenici potpuno suvi. I ovim prilogom pokazuje se da je broj srednjovjekovnih ćiriličnih natpisa u Hercegovini znatno veći nego je to ranije utvrđeno.

 

AUTOR: Goran Ž. Komar

Rad je objavljen u zborniku: G. Komar, „Ćirilični natpisi Stare Hercegovine“, Podgorica 2016.



[1] Š. Bešlagić, Stećci, kataloško-topografski pregled, Sarajevo, 1971, 378. Ne bih se mogao sasvim složili sa opisom Mihića groblja uvaženog Š. Bešlagića. Iz njegovog opisa nekropole prizilazi da šest nadgrobnih krstova u ovome groblju posjeduje ploče. Ploče posjeduju dva masivna i visoka krsta, jedan unutar ograde groblja i drugi južno-jugozapadno od groblja. Ostali krstovi su manji, nastali kasnije i polegli. Ploča velikog krsta van groblja posjeduje kratki natpis A SE LEŽN RADE – G- Ž. Komar, Stari ćirilični natpisi istočne Hercegovine, Herceg Novi, 2014, 114

[2] Upravo ovakvo Ž viđa se u natpisu na krstu Dragića Dorloševića u Vrhpolju, susjedu spomenika župana Medulina: G. Ž. Komar, Stari ćirilični natpisi istočne Hercegovine (sa pregledom krstova), drugo dopunjeno i izmjenjeno izdanje, Herceg Novi, 2005, 220

[3] G. Ž. Komar, Stari ćirilični natpisi istočne Hercegovine, Herceg Novi, 2004, 31, 32

[4] G. Tomović, Morfologija ćirilskih natpisa na Balkanu, Beograd, 1974, 19

[5] G. Ž. Komar, Stari ćirilični..., 35

[6] G. Ž. Komar, Stari ćirilični natpisi istočne Hercegovine (sa pregledom krstova)..., 205, 206

[7] G. Tomović, Morfologija..., 17

[8] G. Ž. Komar, Stari ćirilični..., 54

[9] G. Tomović, Morfologija..., 18

[10] G. Ž. Komar, Stari ćirilični..., 45

[11] G. Tomović, Morfologija..., 23

[12] G. Ž. Komar, Stari ćirilični..., 71

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Stećci Mramorje