MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE | Plemenito

MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE | Plemenito

MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE


slike

MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE
MIROSLAVLjEVO JEVANĐELjE

 

Miroslavljevo jevanđelje nastalo je krajem XII vijeka, po narudžbi humskog kneza Miroslava, rođenog brata Stefana Nemanje. Iako je vrhovni vladar tadašnje Srbije bio Nemanja, on je svojoj braći dodjelio određene oblasti srpske države da njima upravljaju u njegovo ime, pa je tako Miroslav dobio Hum, a to je današnja Hercegovina. O vrhovnoj vlasti Stefana Nemanje i nad Humom, između ostalog govori i natpis kneza Miroslava koji je stajao na crkvi u Blagaju, kod današnjeg Mostara, a na kojem između ostaloga piše da je crkva sazidana u vrijeme župana Nemanje, tj. u dni velijega župana slavnoga Nemanje.[1]

Jevanđelje je pisano na 360 strana formata 41,8 x 28,4, a ukrašeno je sa 328 pozlaćenih iluminacija, čuva se u Narodnom muzeju u Beogradu. Iluminacije su slikane u simbiozi istočnih i zapadnih crkvenih uticaja.[2] UNESKO je 2005. godine, Miroslavljevo jevanđelje uvrstio u program „Pamćenje svjeta“ kao kulturnu baštinu od prvorazrednog značaja za cijelu ljudsku civilizaciju. U vrijeme kada je nastalo, Miroslavljevo jevanđelje je njegovog naručioca koštalo velikog bogatstva, što nam govori i o bogatstvu kneza Miroslava ali i njegovoj pobožnosti.

Tekst je ispisan ćirilicom koja se pisala u tadašnjoj srpskoj državi na starosrpskom jeziku. Prema dosadašnjim istraživanjima dva pisara su pisala Miroslavljevo jevanđelje, od kojih se jedan spominje u samom jevanđelju, a to je Gligorije koji je između ostaloga o sebi zapisao: Az, grešni Gligorije dijak, nedostojni narešti se dijak, zastavih sije jevanđelje zlatom, knezu velikoslavnomu Miroslavu, sinu Zavidinu.[3]

Neki naučnici su pogrešno smatrali da je drugi i glavni pisac ovog jevanđelja dijak Varsameleon. Međutim,  riječ „varsameleon“ koja usamljena stoji na kraju teksta, potiče iz grčkoj jezika i znači „balzamovo ulje“. Ta riječ ne odgovara stilu pisanja nepoznatog drugog pisara jevanđelja, pa postoji mogućnost da je tu riječ zabilježio minijaturista koji je koristio skupocjena ulja za pripremanje boja na umjetničkim minijaturama u jevanđelju.[4]

Kada smo kod vjerske pripadnosti ovoga jevanđelja nema sumnje da je ono nastalo u krilu pravoslavne crkve, koja je za vrijeme Stefana Nemanje definitivni postala glavna vjerska institucija u srpskoj državi. Knez Miroslav takođe je bio pravoslavac, u Humu je pomagao  pravoslavnu crkvu (tadašnja Srbija u crkvenom pogledu pripadala je pod jurisdikciju Ohridske arhiepiskopije ) i čak je u priličnoj mjeri ograničavao rad rimokatoličke crkve koja se održavala najviše u primorskim krajevima srednjovjekovne Srbije.[5] To je vrijeme kada se Vatikan fokusira na banovinu Bosnu koju u svojim poveljama naziva  „regnum Seruilie quod est Bosna“ što znači „oblast Srbije, koje čini Bosna“, i u njoj vidi ostatak svojih tradicija i prava koja je smatrao da su mu pripadali za vrijeme jedinstvene srednjovjekovne Srbije u kojoj se nalazila i Bosna.

Ukrašeni inicijali u Miroslavljevom jevanđelju dijele se u četiri grupe i to: inicijali ukrašeni geometrijskim i biljnim ukrasima (159), inicijali ukrašeni faunom (88), inicijali ukrašeni maskama (4) i inicijali ukrašeni ljudskim figurama (45).[6]

Miroslavljevo jevanđelje i njemu srodni do danas izgubljeni pisani spomenici humskog porijekla, tj. iz Srbije prvih Nemanjića, uticaće na crkvene knjige nastale kasnije na teritorijama banovine Bosne, pogotovo se uticaj vidi na iluminacijama.[7] Tako npr. najstariji crkveni rukopis sa teritorije banovine Bosne, Vatikansko jevanđelje koje je pripadalo bosanskom banu Matiju Ninoslavu, i nešto mlađe Grigorović-Giljferdingovo jevanđelje, pisani su u istoj jezičkoj redakciji i istoj kodikološkoj i liturgijskoj formi kao i Miroslavljevo jevanđelje.[8]

 

AUTOR: Boris Radaković

 
[1] Mak Dizdar, Stari bosanski tekstovi, Sarajevo 1969, 47.

[2] Tamara Ognjević, Atribucija pisarskih zapisa i iluminacija u Miroslavljevom jevanđelju, Novopazarski zbornik, broj 28, Novi Pazar 2004, 43-72.

[3] Mak Dizdar, Stari bosanski tekstovi, 44.

[4] Petar Đorđić, Istorija srpske ćirilice, Beograd 1990,66.

[5] Vladimir Ćorović, Srpski manastiri u Hercegovini, Beograd 1999, 45.

[6] Mara Harisijadis, Iluminacija rukopisa bosanskog porijekla u srednjem vijeku, GLAS CCCLIV Srpske akademije nauka i umetnosti, Odeljenje istorijskih nauka, knjiga 6, Beograd 1988, 93.

[7] Isto, 92.

[8] Dragoljub Dragojlović, Istorija srpske književnosti u srednjovekovnoj bosanskoj državi, Novi Sad 1997, 37.

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg