MANOJLOVO ČETVOROJEVANĐELjE | Plemenito

MANOJLOVO ČETVOROJEVANĐELjE | Plemenito

MANOJLOVO ČETVOROJEVANĐELjE


slike

MANOJLOVO ČETVOROJEVANĐELjE
MANOJLOVO ČETVOROJEVANĐELjE
MANOJLOVO ČETVOROJEVANĐELjE
MANOJLOVO ČETVOROJEVANĐELjE

Manojlovo četvorojevanđelje nastalo je početkom XIV vijeka. Ime je dobio po prepicivaču, pisaru i iluminatoru, Manojlu Grku. Ime prepisivača ovog četvorojevanđelja otkrivaju dva marginalna zapisa, na l. 3r piše: „Manojlo Grk pisa sie knigi“. Na l. 19v je zapisano: „Hlap sidiše pri mni egda pišah“, što možda govori o imenu naručioca knjige. U nauci se ovo četvorojevanđelje naziva još i Mostarsko po mjestu gdje je pronađeno. Grčko porijeklo pisara četvorojevanđelja pokazuje i zapis na l. 32, koji sadrži na grčki jezik preveden početak dela Lukinog jevanđelja (I,26).  Čuva se u Arhivu Srpske akademija nauka i umetnosti.



Manojlo Grk je prepisivač i Divoševog četvorojevanđelja. O Manojlu Grku zna se veoma malo. Sigurno je kao profani pisar dugo godina proveo na srpskom terenu i odlično poznavao jezik na kojem je prepisivao i iluminirao naručenje knjige.

Od Manojlovog četvorojevanđelja sačuvano je samo 32 lista ispisana na pergamentu ustavnim tipom ćirilice. Veličina je 13X19 cm. Četvorojevanđelje je veoma oštećeno od požara, tako da je sav ukras dosta potamneo. Na sačuvanim listovima četvorojevanđelja nalaze se odlomci iz Matejevog, Markovog i Lukinog jevanđelja.

Rukopis je u cijelini podjeljen na Amonijeve i opširne glave koje su ispisane na horizontalnim marginama, a njihov popis je djelimično sačuvan na l. 10v  pred Markovim i na l. 31v pred Lukinim jevanđeljem. U rukopisu su sačuvani i ostaci liturgijske podjele prema obrascima istočne crkve na l. 3v, 6v, 12v i 30.

Od ornamentike sačuvane su zastavice i inicijali. Prvu zastavicu nalazimo na početku glava jevanđelja po Marku (l. 10v). Obrazuju je tri romboidna motiva vezanih čvorova okačena o ivice okvira ukrašenog malim kružićima. Motiv vezanih čvorova veoma je rasprostranjen u srpskim rukopisima toga vremena. Ornament malih kružića je mogao iluminator da preuzme sa plastike u dvorovima Kotromanića.


Druga zastavica je sačuvana na početku jevanđelja po Marku (l. 11r). Ona je obrazovana lozicom ispunjenom floralnim ornamentima. Ta zastavica je kao i inicijal Z na početku teksta jako oštećena, tako da se ornamenti jedva razaznaju, a mogu se identifikovati pomoću sličnosti toga motiva u drugim rukopisima.

Treća zastavica je iznad glave jevanđelja po Luki (l. 31v). Nju obrazuju tri reda ulančanih prstenova, dok je lijevo palmeta. Konture prstenova su crvene, a osnova oker i sivkastozelena. Takav ornament nalazimo i u drugim srpskim srednjovjekovnim rukopisima. Ove zastavice, prema Speranskom, predstavljaju opšta mjesta i ne donose ništa novo. Međutim, već je Speranski istakao zanimljivost inicijala  od kojih jedan ima elemente teratologije, a drugi obrazuje ljudsku figuru. Taj inicijal se nalazi na listu 24r. Predstavljena je ljudska figura koja drži palmovo drvo sa stablom dekorativno stilizovano pri dnu gdje je unjet krstić.

 

Izvor: Dragoljub Dragojlović, Istorija srpske književnosti u srednjovekovnoj bosanskoj državi, Novi Sad 1997; Mara Harisijadis, Iluminacija rukopisa bosanskog porekla u srednjem veku, GLAS CCCLIV, Odeljenje istorijskih nauka, knjiga 6, Beograd 1988.

PRIREDIO: Boris Radaković

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg