Manastirska crkva i natpisi u selu Vranja Dubrava kod Bileće | Plemenito

Manastirska crkva i natpisi u selu Vranja Dubrava kod Bileće | Plemenito

Manastirska crkva i natpisi u selu Vranja Dubrava kod Bileće


Tokom avgusta 2015. godine mještani Vranje Dubrave kod Bileće i njihovi susjedi, očistili su temelje stare manastirske crkve. Već i ranije, istraživači su posjećivali ovo mjesto na koje je ukazivala mjesna tradicija i vidljivi nadgrobni spomenici na tlu. I sam sam u više navrata dolazio na Vranju Dubravu, obično u sklopu posjeta centralnoj nekropoli susjednog sela Radmilović Dubrava. Vranja Dubrava se nalazi u prostoru između Radmilović Dubrave i Bogdašića.

Prilikom čišćenja terena mještani su otkrili temelje veoma solidne građevine koja podsjeća na građevine crkava u bilećkom selu Prijevor i Zaušje, kao i Ćurijan. Interesantno je da se sve ove pomenute ruševine nalaze na puškomet jedna od druge.

Prije nego kažemo nekoliko riječi o ovom groblju, rekli bi da je poslednjih godina u bilećkom kraju, ali i okolnim krajevima, očišćeno i otkopano mnogo starih crkava, mahom iz perioda prije turskog osvajanja Bosne i Hercegovine. Brojne među ovim crkvama ležale su u naseljima koje su zaposjeli Turci i proces islamizacije. U nekim bilećkim selima u kojima su „otkrivene“ stare crkve, njihovi temelji i zidovi, odavna su živjeli muslimani. Takav je slučaj i sa drugim spomenicima koji pripadaju srpskom narodu u Hercegovini, hajde da za ovu priliku pomenem samo velike nadgrobne krstove u Njeganovićima, u dijelu sela koji su nastanjivali muslimani Đapi i Kusturice.

U Vranjoj Dubravi, dakle, postoji manastirište sa sačuvanim ostacima groblja. Pet nadgrobnih krstova koje bi okvirno mogao datovati u 16-18. vijeka nose ćirilične natpise. Uvaženi epigrafičar, istoričar Marko Vego, objavio je faksimil natpisa iz Vranje Dubrave jednog od njih koji je načinio Ćiro Truhelka (Glasnik Zemaljskog muzeja 1895. godine; M. Vego, Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, tomus III, Sarajevo, 1964, str. 22, 23, br. 146)

Po Truhelkinoj transliteraciji i faksimilu natpis je objavio i Ljuba Stojanović. M. Vego je iz nepoznatih razloga u svom djelu ponovio Truhelkin crtež koji je potpuno pogrešan, pa ga ovdje, najprije, pružam:

 

 Faksimil Ć. Truhelke 1895. god.

Čitanje natpisa kod M. Vega je sljedeće: „A se leži moi Dujica Trokosić.“

Natpis o kojem je riječ, leži u sastavu manje nekropole koja je grupisana oko crkvene zgrade iz sastava negdašnjeg manastira (10,30 h 5,60 m) orjentisane pravcem istok–zapad, u sjevernom obodu nekropole, istočno od manjeg starog krsta koji u svome radu pominje istraživač stećaka Šefik Bešlagić (Stećci, kataloško-topografski pregled, Sarajevo, 1971, 388). Ovdje pružam crtež natpisa iz nekropole na Vranjoj Dubravi koji je potpuno različit od Truhelkinog, a kojim se ne pominje „Duica Trokosić“, već monahija Teodosija. Ovakvo čitanje natpisa govori u prilog mjesne tradicije o prisustvu manastira na ovom mjestu. Natpis je ranije pogrešno objavio i autor ovog članka (G. Komar, Stari ćirilični natpisi istočne Hercegovine, Herceg Novi, 2015) iz razloga što je ploča sa natpisom prije poslednjeg čišćenja lokaliteta bila djelimično zatrpana. Jugoistočno od temelja crkve, među deset nadgrobnih ploča, leži oveća ploča sa izuzetno važnim natpisom koji kaže: Ovdje leži jeromonah Andrija. Broj nadgrobnih ploča u starom groblju ovog manastira iznosi dvadeset i šest, a u groblju su se pored kaluđera ukopavali i mještani-laici.


Natpis monahinje Teodosije

Ispitivanjem sadržine dvorednog natpisa na malom i u zemlju utonulom krstu na sjevernom obodu nekropole u Vranjoj Dubravi, vidi se da je Šefik Bešlagić tačno pročitao ime: „Đuro“, no ovaj istraživač, okupiran evidentiranjem i klasifikovanjem spomenika, nije dao crtež ili snimak natpisa. U ovome dvorednom natpisu sa ukupno dvanaest slovnih znakova, upotrebljen je postupak kombinovanja slova. U prvome redu nedostaje slovo „E“, a u drugom redu slovo „O“ i „U“. Sva druga slova „pozajmljuju“ se iz postojećih riječi. Sporno je jedino prisustvo slova „U“ u imenu pokojnika, kojemu, možda, uočavam jedna vidljivi trag. Dakle, na ovom krstu piše: A SE LEŽN RAB BOŽN ĆURO.

Četvrti natpis na nekropoli uklesan je na krstu koji je polegao, a koji leži na krajnjem zapadnom obodu nekropole. Krst je veličine: 1,12 h 0,48 h 0,16 m. Lijevi dio („rame“) horizontalne grede je potpuno otpalo, ali je za vjerovati da je na taj način izgubljen dio natpisa koji nosi samo dva slova iz riječi: „BOŽI“. Neobičnost natpisa leži u činjenici da je klesan odozdo nagore u dijelu koji govori o pokojniku. Natpis sa za 18. vijek čestim pružanjem godine i Hristovim monogramom kazuje: 1754 SNMO RAB BOŽN A SE LEŽN.

Peti i najmlađi natpis na nadgrobnom krstu u nekropoli Vranja Dubrava glasi: A SE LEŽI RAB BOŽJI V. RAMIĆ RAMNĆ JEROMONAH.

Dakle, natpisi u manastirskom groblju glase:

1.         Ovdje leži jeromonah Andrija.

2.         Ovdje leži monahinja Teodosija.

3.         Ovdje leži sluga Božji Đuro.

4.         Simo sluga Božji ovdje leži 1754.

5.         Ovdje leži sluga Božji V. Ramić jeromonah.

 

Zaključak: I ovdje je, kao i na svim drugim lokacijama u Hercegovini, pokazano da je mjesna tradicija sačuvala i donijela istinu i samo istinu. Groblje u Vranjoj Dubravi je mješovito groblje u kojem su sahranjivani monasi i monahinje Srpske Pravoslavne Crkve, ali i mještani-laici koji su živjeli u Vranjoj Dubravi. I ovo groblje sa svojom manastirskom crkvom pridodaje se nizu iznova otkrivenih starih crkava u bilećkom kraju i predturskog i turskog perioda.    

 

AUTOR: Goran Ž. Komar

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Crkva Manastir Stećci Mramorje Zapisi