KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE | Plemenito

KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE | Plemenito

KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE


slike

KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE
KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE
KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE
KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE
KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE
KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE
KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE
KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE
KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE
KOPITAREVO ČETVOROJEVANĐELjE

Kopitarevo četvorojevanđelje nastalo je krajem XIV ili početkom XV vijeka. Do 1845. godine pripadalo je Vartolomeju (Ernestu) Kopitaru. Danas se čuva u Univerzitetskoj biblioteci u Ljubljani pod signaturom Cod. Kop. 24. Pisano je na pergamentu veličine 13,5x19 cm ustavnim tipom ćirilice. Djelimično oštećen rukopis ima 225 listova kojima je naknadno dodat Mesecoslov ispisan na papiru.

Tekst je podjeljen na Amonijeve i opširne glave koje su u cjelini sačuvane pred Lukinim i Jovanovim jevanđeljem. Početak Matejevog jevanđelja je izgubljen, a Markovom nedostaju naslovi posljednih šesnaest glava. Na horizontalnim marginama ispisane su opširne glave, a na vertikalnim sinoptičke bilješke koje su djelimično istrugane i zamjenjene liturgijskim oznakama prema obrascima istočne crkve. Na horizontalnim marginama su ispisane i napomene kada se koji djelovi jevanđelja čitaju na liturgiji. Liturgijske oznake su upisane sa strane, ali ih ima i unutar teksta.

Liturgijske bilješke i naknadne izmjene teksta izvršene su u nekom srpskom manastiru, jer se u Mesecoslovu spominju „novi arhiepiskop srpski“ na l. 230 i „srpski novi mirotvorci“ na l. 230v.

Četvorojevanđelje je iluminirano minijaturama jevanđelista Luke i Jovana, simbolima jevanđelista, zastavicama iznad sadržaja jevanđelja i njihovih početaka i inicijalima na početku pojedinih poglavlja jevanđelja.

Zastavice Kopitarevog četvorojevanđelja su pravougaonog oblika i sadrže dosta heterogene ornamente.

Iznad početka jevanđelja po Mateju (l. 1r) nalazi se pravougaona zastavica ukrašena sa dva romba okačena o ivice. Osnova zastavice je zelena i ornamentisana prepletima i stilizovanim cvećem. Inicijal K je ukrašen ornamentima stilski srodnim sa onima u Miroslavljevom jevanđelju.

Iznad početka glava jevanđelja po Marku je dugačka, uska zastavica ukrašena sa četiri poređana kruga (l. 66v). Boje su crne i žute. Na početku jevanđelja po Marku (l. 66r) nalazi se dugačka uska zastavica ukrašena sa tri romba okačena o ivice. Rombove ukrašavaju upleteni čvorovi motiv koji nalazimo u nizu srpskih rukopisa. Boje su crne i žute. Inicijal Z obrazuje teratološki motiv ptice-aždaje.

Ispred jevanđelja po Luki (l. 105r) nalazi se simbol toga jevanđeliste – krilati vo. Iznad glava jevanđelja po Luki (l. 105v) nalazi se uska pravougaona zastavica ukrašena suprotstavljenim srcolikim ornamentima, boje crne i žute.

Ispod kraja glava jevanđelja po Luki (l. 106v) nalazi se autorski portret toga jevanđeliste. Predstavljen je ispod arkade ukrašene geometrijskim ornamentima. Lik je jako primitivno stilizovan sa shematizovanim crtama. Ista je takva desna ruka u kojoj drži trsku za pisanje. Zeleno odjelo i šiljaste cipele ukazuju na zapadni uticaj.

Početak jevanđelja po Luki (l. 107r) ukrašen je pravougaonom zastavicom sa suprotstavljenim srcolikim ornamentima i dekorativnim prepletom iznad gornje ivice. Veliki inicijal P koji obuhvata tekst do kraja stranice ukrašen je prepletima završenim stilizovanim floralnim ornamentima kakve kakve nalazimo u bosanskim rukopisima. Kolorit je crno-žuti.

Simbol jevanđeliste Jovana – orao predstavljen je na l. 175v, ispod luka. Figura i krila orla prekrivena su stilizovanim perjem i geometrijskim ornamentima, izuzetno bogatim i heterogenim, a kandžom se oslanja na rukopisni kodeks.

Iznad glava po Jovanu (l. 175r) nalazi se zastavica sa stilizovanim grančicama.

Autorski portret jevanđeliste Jovana (l. 175v) donosi stilsko rešenje srodno onom u portretu sv. Luke. Lik je sličan po naivnoj stilizaciji, a odjelo takođe ukazuje na zapadni uzor. Pri dnu je ukrašeno ornamentima kružića i stilizovanom lozicom.

Početak jevanđelja po Jovanu l. 76r ukrašen je zastavicom pravougaonog oblika proširenom iznad gornje ivice trouglićima. Glavni ukras zastavice obrazuje dve rozete. Inicijal I obuhvata cijeli tekst ove stranice i u svojoj stilizaciji ima paralela u drugim bosanskim rukopisima.

Po svome stilu iluminacija ovog rukopisa pokazuje tjesnu povezanost sa grčkim rukopisima nastalim u južnoj Italiji, posebno sa rukopisom Athens grec 149 iz X ili početka XI vijeka, kao i sa ostalim bosanskim jevanđeljima. Minijature jevanđelista predstavljaju naivno tretirane likove kakve nalazimo u atinskom rukopisu sa kojim i zastavice pokazuju bliske analogije u shemi i obradi.

 

IZVOR: Dragoljub Dragojlović, Istorija srpske književnosti u srednjovekovnoj bosanskoj državi, Novi Sad 1997; Mara Harisijadis, Iluminacija rukopisa bosanskog porekla u srednjem veku, GLAS CCCLIV, Odeljenje istorijskih nauka, knjiga 6, Beograd 1988.

PRIREDIO: Boris Radaković

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg