Goran Ž. Komar za Plemenito: NEKI PRAVOSLAVNI SPOMENICI PIVE | Plemenito

Goran Ž. Komar za Plemenito: NEKI PRAVOSLAVNI SPOMENICI PIVE | Plemenito

Goran Ž. Komar za Plemenito: NEKI PRAVOSLAVNI SPOMENICI PIVE


slike

Goran Ž. Komar za Plemenito: NEKI PRAVOSLAVNI SPOMENICI PIVE
Goran Ž. Komar za Plemenito: NEKI PRAVOSLAVNI SPOMENICI PIVE
Goran Ž. Komar za Plemenito: NEKI PRAVOSLAVNI SPOMENICI PIVE

Istraživačka ekskurzija kroz nekoliko pivskih sela izvedena je dana 18. i 19. juna o. g. Najprije je obavljena posjeta crkvi Svetog Nikole u Gornjoj Brezni i njezinom groblju koje svjedoči kontinuitat ukopavanja od kasnog srednjeg vijeka. Crkva je podignuta 1896. godine. Nadgrobni spomenici srednjeg vijeka mogli bi pripadati 14. i 15. vijeku. Na njima nema natpisa. U porti, u zoni iza apside, uočavaju se dva starija nadgrobna Krsta. U groblju Donje Brezne  (lok. Stubline) postoji staro jezgro koje svakako pripada srednjem vijeku. Njegovi spomenici pozicionirani su u središnjem dijelu aktivnog pravoslavnog groblja koje se odlikuje prisustvom visokih, umjetnički i zanatski veoma fino oblikovanih nadgrobnih Krstova na masivnim postamentima sa ćiriličnim natpisima. U središnjem dijelu groblja ističe se stećak tipa visokog sanduka dimenzija: 1,67 h 0,56 h 0,76 m sa klesanim reljefnim Krstovima na obje uže strane, kao i djelimično utonula ploča grublje izrade dimenzija 1,58 h 0,87 sa predstavom Krsta na gornjoj plohi. Sam Krst ima dimenzije 0,69 h 0,43, dok njegov okrugli vršni dio u prečniku zahvata 0,25 m. Na jednoj ploči veoma pažljivim posmatranjem uočava se na gornjoj plohi zahvaćenoj procesom intenzivnog hemijskog rastakanja trag mogućeg natpisa koji bi u svom istočnom dijelu kazivao ime VUČIĆA. Poznati istraživač stećaka Šefik Bešlagić pominjao je ova groblja u Breznama. U njegovo vrijeme, šezdesetih godina 20. vijeka, izbrojano je četrdeset i tri stara spomenika (Š. Bešlagić, Stećci. Kataloško-topografski pregled, Sarajevo, 1971, 438).

U aktivnom pravoslavnom groblju sela Goransko uočena su dva starija Krsta dimenzija: 1,17 h 0,58 h 0,29 m – zapadni; 0,83 h 0,76 h 0,25 m – istočni. Krstovi su pozicionirani u zapadnom dijelu groblja. Ovi spomenici, kao i oni u Breznama, mogli bi po svom obliku i dimenzijama pripadati periodu 16-18. vijeka.

U selu Borkovići, visoko iznad kanjona Komarnice, na krečnjačkom platou koji je ka istoku zagrađen grebenom Božura, a koji se još istočnije uzdiže u grebene Vješalica i Treskavac, leži pravoslavna crkva Svetog Jovana. U njenoj porti se nalaze dva starija Krsta (16-18. vijek). Jedan, na svojoj zapadnoj strani, čuva predstavu Hristosa.

Na planinskom prevoju uz put ka Boričju, na jednoj glavici, nalazi se nekropola sastavljena od petnaest srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika među kojima se viđaju i primjerci solidne izrade i većih dimenzija (Mramorje). Okolina  ovog starog groblja neodoljivo podsjeća na pejsaž Grgurskih Bara sa grebenom Kovioca kod Gacka gdje se nalaze čak i slični spomenici, samo u mnogo većem broju. Nekropola je komponovana od tri grupe spomenika. Nekropolu je pominjao Šefik Bešlagić koji je ponudio grublji opis (Š. Bešlagić, Stećci..., 1971, 438). Međutim, pojedini elementi, inače oskudne likovnosti ovih starih spomenika, pobuđuju pažnju. Naučna literatura o stećcima prepuna je tvrdnji o jeretičkom karakteru i pripadnosti ovih masivnih spomenika. Na tri od petnaest spomenika u nekropoli nalazi se predstava životodavnog Krsta. Jedan spomenik-stećak u južnom dijelu nekropole čak je isklesan u obliku velikog Krsta na postolju (br. 3 na skici). Na još dva stara spomenika nalaze se klesane predstave Krsta dimenzija: 0,50 h 0,33 i 0,40 h 0,42 m.

 

Spomenici u nekropoli Mramorje:

 

1. 1,64 h 0,92 h 0,28 m

2. 1,65 h 1,00 h 0,28 m (sa klesanom predstavom Krsta: 0,40 h 0,42 m)

3. 1,58 h 0,75 h 0,28 (Krst sa postoljem)

4. 1,91 h 1,26 h 0,35 m

5. 1,92 h 1,08 h 0,33 m

6. 1,70 h 1,13 h 0,58 m

7. 1,53 h 0,88 h 0,54 m (sanduk sa postoljem)

8. 1,75 h 0,94 h 0,35

9. 1,71 h 0,87 h 0,26 m

10. 1,70 h 0,97 h 0,34 m

11. 1,48 h 1,16 h 0,53 (visoki sanduk sa postoljem-prevaljen)

12. 1,52 h 1,44 h 0,53 (visoki sanduk sa postoljem-jako oštećen u gornjem dijelu)

13. 1,47 h1,52 h 0,55 m (visoki sanduk sa postoljem-prevaljen)

14. 1,30 h 0,83 h 0,54 m

15. 1,85 h 0,83 h 0,22 m


 Skica nekropole Mramorje kod Borkovića


Stećak-Krst u srednjovjekovnoj nekropoli Mramorje kod sela Borkovići


Centralni dio nekropole Mramorje - Borkovići



 Nadgrobni spomenik Nedića u porti crkve Sv. Jovana u Borkovićima sa predstavom





slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Mramorje Stećci Ćirilica Crkva