Goran Ž. Komar, OD HUMILIŠANA DO DONjEG ZIJEMLjA | Plemenito

Goran Ž. Komar, OD HUMILIŠANA DO DONjEG ZIJEMLjA | Plemenito

Goran Ž. Komar, OD HUMILIŠANA DO DONjEG ZIJEMLjA


slike

Goran Ž. Komar, OD HUMILIŠANA DO DONjEG ZIJEMLjA
Goran Ž. Komar, OD HUMILIŠANA DO DONjEG ZIJEMLjA

Kada se iz Mostara krene glavnim drumom ka Sarajevu, u mjestu Potoci može se skrenuti na seoski put koji vodi u Humilišane. Na izlazu iz sela, uz put, vidi se velika srednjovjekovna nekropola koja broji više od šezdeset spomenika. Na jednome sanduku vidi se znak stilizovanog ravnokrakog krsta. Ovu nekropolu pomenuo je uvaženi Šefik Bešlagić u pregledu stećaka Jugoslavije 1971. godine (s. 338-339), a natpis o kojem bi ovdje rekao nekoliko riječi Marko Vego u prvome tomu zbornika srednjovjekovnih natpisa 1962. godine (s. 36-37). Opis nekropole Š. Bešlagića je dosta grub iz razloga što je ovaj neumorni istraživač ispitivao starine na prostoru čitave Jugoslavije. M. Vego je, kao epigrafičar, pravilno pročitao natpis. Mi bismo, ipak, ovdje donijeli precizni crtež natpisa koji se u nekim sitnim detaljima razlikuje od Vegovog.

Stećci se nalaze grupisani na glavici kraj puta, a najvažniji dio nekropole leži dalje, stotinu koraka zapadnije, sa druge strane puta koji je očigledno rasjekao nekropolu. Na toj drugoj lokaciji postavljena su dva velika nadgrobna krsta sa pripadajućim masivnim pločama. Krst koji je postavljen sjevernije nosi oštećenje (odbijeno desno rame) a mjeri: 2,67 h 0,94 h 0,32 m, dok drugom krstu nedostaje vršni dio koji ipak leži kraj ploče, pa bi bila moguća njegova popravka. Njegove dimenzije su: 2,78 h 1,16 h 0,29 m. Južnije od krstova, na dvadesetak koraka, leže dva stećka tipa sanduka. Stekao sam utisak da onaj postavljen sjevernije nije pomjeran i upravo on, na dužoj sjevernoj strani, nosi dvoredni natpis koji kaže da tu leži pravoslavna kaluđerica Vladisava. Dimenzije spomenika iznose: 1,31 h 0,69 h 0,55 m. Ovdje je kaluđerica pomenuta izrazom „divica“ baš kao na nadgrobnoj ploči u mjestu Vidoštak kod Stoca koja nosi ćirilični natpis koji kazuje da tu leži divica Marija žena popa Dabiživa, a taj je natpis jasno datiran po vizantijskom računanju koje označava 1231. godinu po Roždestvu Isusa Hristosa. Natpis divice Vladisave bih smjestio okvirno u 14. vijek. On za istoriju Huma i istoriju Srpske Pravoslavne Crkve u ovim oblastima uz Neretvu ima jako veliki značaj. U današnje vrijeme gdjekad se objavljuju istorijska djela o Humu kojima se odriče prisustvo bilo kakve pravoslavne crkvene organizacije u tome prostoru. Ono što ima veliki značaj za sagledavanje karaktera ove nekropole je predanje o ranijem prisustvu crkve u blizini nadgrobnih krstova i spomenika divice Vladisave o kojoj predanje kaže da je „propala“. Vjerujem da na terenu postoje naznake prisustva njenog temeljnog vijenca u zoni između spomenika Vladisave i krstova.


Put iz Humilišana može se nastaviti preko planinskog prevoja ka Zijemljima, kraju pod grebenom Veleža. Donje Zijemlje koje leži pod samim Veležom prepuno je starih spomenika. Najznačajnija je nekropola sa savremenim srpskim grobljem u selu Padežine. Ona čuva manji krst koji vjerovatno pripada periodu kasnog srednjeg vijeka ddimenzija 1,20 h 0,78 h 0,19 m, ali i jako veliki stećak tipa sanduka u sjevernom obodu nekropole (2,30 h 1,17 h 0,93). Postoji ovdje i jedan uzani dugačni i niski sljemenjak kakav smo imali prilike vidjeti u nekropoli u Kruševu kod Stoca. U susjednom selu Rančići, u polju između Padežina i Rančića, postoji još jedna velika nekropola ovoga kraja. Međutim, pod Veležom, zapadno-jugozapadno od groblja u Padežinama, leži nekropola Krst sa velikim i krasnim nadgrobnim krstom koji po kompletnom doživljaju njegove umjetničke izrade, odmjerenošću, osjećajem za mjeru, rasporedom i simetrijom rozeta i ukrasnih vrpci u vršnom dijelu, konačno, izuzetnim oblikom, opredjeljujem najuspjelijim tvorevinama na prostoru Hercegovine. Krst mjeri: 2,17 h 0,98 h 0,28 m i redovno se kreči, kao i jedan veliki obližni sanduk. I ova nekropola posjeduje tri masivna sanduka, nešto nižih sanduka i određen broj ploča. Broji dvadeset spomenika. Na ulazu u selo Padežine leži još jedna veća stara nekropola, a takođe i na Kušićima (Golo brdo) na prevoju između Gornjeg i Donjeg Zijemlja. 

Veliki krstovi u Humilišanima


Krst u Donjem Zijemlju

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Mramorje Stećci Zapisi