DOGMATSKE DEFINICIJE U POVELjAMA BOSANSKIH VLADARA | Plemenito

DOGMATSKE DEFINICIJE U POVELjAMA BOSANSKIH VLADARA | Plemenito

DOGMATSKE DEFINICIJE U POVELjAMA BOSANSKIH VLADARA

12:00:18 21.12.2015

Dogmatske definicije u poveljama bosanske provenijencije od bana Kulina  do kralja Tvrtka nisu konfesionalno prepoznatljive jer se zasnivaju na zajedničkom učenju obeju pravovernih hrišćanskih crkava. Sa druge strane, ni jedna povelja od kraja XII do kraja XV veka, uključujući i one koje su izdavali predstavnici crkve bosanske ili u kojima je sama crkva preko svog episkopa bila garant određenih prava, ne sadrži neku definiciju ili aluziju koja bi bila protivna pravovernom učenju. 

Konfesionalna prepoznatljivost vidljiva je tek od vremena kralja Tvrtka koji sebe, sa jedne strane, kao pravoslavni hrišćanin naziva „rabom božijim i svetoga Grgura“, zaštitnika Bosne i krsne slave vladajuće dinastije, a sa druge, što se obraća Hristu kao „vladici“ po ugledu na pravoslavne himnografe, što je nepodudarno sa učenjem zapadne crkve.

Hrista „vladikom“ nazivaju i drugi bosanski vladari do poslednjeg, Stefana Tomaševića, izuzimajući njegovog oca, kralja Stefana Tomaša, koji je prvi od bosanskih kraljeva, prema izjavi pape Nikole V, prihvatio katoličku veru.  

Od vremena kralja Ostoje zakletva „u 12 svetih apostola“ dopunjena je zakletvom „u 12 svetih i vrhovnih apostola“ što je suprotno cezaro-papističkom učenju katoličke crkve o apostolu Petru kao vrhovnom apostolu i Hristovom nasledniku na zemlji, na čemu se zasnivalo i učenje katoličke crkve o primatu rimskog biskupa. Ovu izmenu u zakletvi prihvatili su ne samo svi bosanski kraljevi, izuzimajući kralja Stefana Tomaša posle pristupanja katoličkoj crkvi, već i oblasni gospodari od Radoslava Pavlovića do kneza Vladislava, sina hercega Stepana.

 

U poveljama kraljeva Dabiše, Ostoje, Tvrtka II i Stefana Ostojića srećemo se u pohvalnim slovima Hristu sa jednom redukovanom, ali esencijalnom formom isihazma izraženom učenjem u mogućnosti „oboženja“ ljudskog bića koje se uz Hristovu pomoć, u izvornom isihazmu dejstvom božanskih energija, uzdiže na viši stupanj duhovne egzistencije. Ovaj podatak nesumnjivo govori da se teorija i praksa svetogorskih isihasta, osuđena u zapadnoj crkvi, preko Srbije proširila i u Bosni do kraja XIV veka.

Tekst preuzet iz knjige Dragoljuba Dragojlovića „Istorija srpske književnosti u srednjovekovnoj bosanskoj državi“, Novi Sad 1997, str.187-188.