Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića | Plemenito

Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića | Plemenito

Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića


slike

Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića
Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića
Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića
Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića
Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića
Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića
Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića
Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića
Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića
Crkva Svetog Stafana u Šćepan Polju – zadužbina i grob vojvode Sandalja Hranića

Materijalnih dokaza da je ušće Tare i Pive, koje se u pisanim dokumentima prvi put pominje 1419. godine,bilo važna istorijska vododjelnica, ima. U  XIV i XV. vijeku na Šćepan Polju je bio grad. Na uzvisini iznad ušća, tadašnji moćni vlastodržac Sandalj Hranić, jedan od najmoćnijih vlastelina toga doba, izgradio je svoj zamak, svoj prestoni Soko grad.

Grad nije bio tvrđava i nije, kako je u to vrijeme bio običaj, imao bedeme niti je građen za odbranu. Nalazio se u središtu Sandaljevog prostranog vojvodstva tako da nije ni imao potrebu da bude utvrda. Istraživanja ostataka tog grada, među kojima su u dobro očuvanom stanju dvije stolice uklesane u kamenoj stijeni, nisu rađena.

U podnožju grada Sandalj Hranić je sazidao svoju grobnu crkvu. To je crkva Svetog Stefana ili Šćepanica, kako se u narodu kazuje. Crkva je srušena polovinom XV vijeka, a prva istraživanja njenih ostataka rađena su osamdesetih godina minulog vijeka, ali nikada nisu završena.


Grob vojvode Sandalja Hranića

Crkva Svetog Stefana u Šćepan Polju građena je na tradicijama srpske sakralne arhitekture sa elementima raške škole. U stilu gradnje, kako su konstatovali stručnjaci, uočljiva je pozna gotika i rana renesansa, a mnogi elementi nose katrakteristike vizantijskog graditeljstva. Crkva je imala karakterističan oblik zvonika, sveden na preslicu, i po tome je podsjećala na crkvu u Dobrunu.

Na južnom dijelu zapadnog  dijela priprate Sandalj Hranić je odredio svoje grobno mjesto. Uradio je to po tradiciji i na način kako je to rađeno u nemanjičko doba,što nedvosmisleno kazuje o njegovoj pravoslavnoj vjeri. Kameni stećak je izrađen iz jednog komada i težak je,kako je to utvrđeno prilikom iskopavanja, četiri i po tone. Grob je istražen 1972. godine i tom prilikom dokumentovano je da je grobnica bila obložena hrastovim oblicama. Lopovi su grob prekopali ali su skeletni ostaci sačuvani. Lobanja velikog vojvode Sandalja Hranića, sa vrlo karakterističnim visokim čelom, pomenute godine odnesena je u muzej u Sarajevo. Da li se i danas tu alazi ne zna se.

Crkva Svetog Stefana nije bila samo grobno mjesto njenog ktitora, već i njegovih najbližih srodnika, o čemu svjedoče brojni stećci u porti hrama. Iskopavanja i istraživanja tih grobnih mjesta nisu vršena.

Pored pomenutih, crkva Svetog Stefana ima nekoliko graditeljskih, pseudosakralnih karakteristika koje je izdvajaju od  drugih hramova.

U ovom hramu čiji su zidovi sazdani od pažljivo biranog kamena, debeli 125 centimetara, oltarska pregrada je zidana, a časna trpeza i kamena ploča na njoj, rijetkost su u našoj crkvenoj arhikteturi. (Zidanu oltarsku pregradu imaju još crkve u Dobrunu, Sopotnica i Zgrađe.) Originalna dekoracija i danas je vidljiva na sjevernom zidu i portalima na vratina i prozorima. Crkva je bila živopisana, a freske na zidovima ukrašene zlatnim okvirom. Ostaci su, samo na sjevernom zidu crkve, jedva uočljivi. Crkva Svetog Stefana bila je prekrivena olovom. Kada su je 1465.godine porobili, Turci su u crkvi i oko crkve palili velike vatre kako bi se olovo istopilo i kako bi ga oni mogli odnjeti.

Na dvoru moćnog vojvode Sandalja Hranića, u Soko gradu, živjelo se raskošno i bogato,kao što se živjelo i na dvorovima drugih vlastodržaca toga doba. Poseban pečat  tom gospodstvu i dostojanstvu davala je druga žena Sandalja Hranića, Jelena Balšić. Nakon smrti svog supruga Đurđa Stratimirovića Balšića (1403) Jelena se, 1411. godine udala za Sandalja Hranića. Jelena Balšić je bila ćerka kneza Lazara i knjeginje Milice. Sandaljeva prva žena bila je Jelena-Katarina, s kojom je živio u gradu Ključu nad Cernicom. Njihovi odnosi su bili zategnuti tako da su se 1411.godine rastali, i Katarina je sa majkom Ankom, koja je živjela sa njima, otišla.

 

IZVOR: Radisav Mišić, Znamenja Stare Hercegovine, Beograd 2009.


PRIREDIO: Uglješa Skoko iz Čajniča

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Grad Gradina Crkva Stećci Mramorje