BLAGAJSKI NATPIS HUMSKOG KNEZA MIROSLAVA | Plemenito

BLAGAJSKI NATPIS HUMSKOG KNEZA MIROSLAVA | Plemenito

BLAGAJSKI NATPIS HUMSKOG KNEZA MIROSLAVA


slike

BLAGAJSKI NATPIS HUMSKOG KNEZA MIROSLAVA

 


Natpis je na kamenoj ploči pronađenoj 1912. na rimokatoličkom groblju u Blagaju. Bila je sekundarno upotrijebljena kao uža strana grobnog sanduka i vjerovatno je tada preklesana, čime je izgubljena cijela lijeva strana natpisa i napravljena nenadoknadiva šteta. Natpis se može datirati u vrijeme Stefana Nemanje od oko 1166-1196, a bio je  postavljen na crkvi sv. Kozme i Damjana, zadužbini kneza Miroslava, u Blagaju na rijeci Buni u blizini Mostara. Napisan je na starosrpskom jeziku, ćiriličnim slovima srpske redakcije. Nalazi se u Zemaljskom muzeju u Sarajevu.

Originalni tekst natpisa glasi:

VA IME OCA I SINA I SVETOGA DUHA JA

 ŽUPAN......................... SAZDAH CRKVU

 SVETO GA ................................... U SVOJIH

SELIJAH U DANE ............................

SLAVNOGA NEMANjE.

Istoričar Marko Vego ponudio je sljedeću rekonstrukciju natpisa, odnosno popunio je praznine između riječi sa originala:

„U ime Oca i Sina i svetoga Duha. Ja župan Miroslav zidah crkvu svetog Kuzme i Damjana u svojih seleh u dane velikog župana slavnog Nemanje“.

Knez Miroslav dobio je Hum na upravu od svoga brata, velikog župana Tihomira, i njime je vladao kao udeoni knez koji je na svojoj teritoriji ubirao prihode, imao svoju vlastelu i vojsku. Na Blagajskom natpisu Miroslav se navodi kao župan, zato što je po svojoj funkciji bio župan, a po tituli knez, tako da je njegova funkcija župana stavljena na natpis. Međutim, u međunarodnim komunikacijama nije uživao status nezavisnog vladara, jer je u ime države Srbije, čiji je sastavni dio bio u Hum, istupao samo veliki župan, tj. njegov brat Tihomir. Kada je Miroslavljev najmlađi brat Nemanja, oko 1168. godino zbacio s vlasti brata Tihomira, nakon nekog vremena izmirio se sa ostalom braćom, i Hum je ostao i dalje u vlasti kneza Miroslava. Na Blagajskom natpisu zato se spominje i Stefan Nemanja kao vrhovni vladar srpske države koga Miroslav naziva „slavni“. Miroslav je preko svoje žene, rodbinski bio povezan i sa vladarom tadašnje banovine Bosne, banom Kulinom čiju je sestru oženio.

Blagajski natpis, iako neosporno pripada srpskoj kulturnoj baštini, jer je nastao u državi Nemanjića, klesan za crkvu koju je podigao brat Stefana Nemanje, knez Miroslav koji je učvrstio pravoslavnu crkvu u Humu, pisan je na starosrpskom jeziku ćirilicom srpske redakcije, i nastao na srpskoj etničkoj teritoriji, što potvđuju mnogi domaći i strani istorijski izvori, danas se svojata od strane  susjednih istoriografija. Tako imamo situaciju da se za slova Blagajskog natpisa kaže, da pripadaju „hrvatskoj ćirilici“ ili „bosančici“, a sam natpis da je dio hrvatske kulturne baštine ili se pak  naziva „starobosanskim natpisom na kamenu“. Koliko su sve ove savremene istoriografske konstrukcije netačne, govore istorijske činjenice, da je u vrijeme nastanka Blagajskog natpisa, država Hrvata  bila u sastavu Mađarske, a Hrvatske etnička teritorija nalazila se sjeverno od rijeke Cetine, a tadašnja banovina Bosna priznavala je vrhovnu vlast Mađara, i obuhvatala je današnju centralnu i istočnu Bosnu. Dakle, bila je relativno daleko od Blagaja. Šta više, pisani spomenici koji su nastali u banovini Bosni toga vremena, kao što su natpis bana Kulina na njegovoj crkvi u blizini Visokog ili natpis sudije Grdeše na crkvi u blizini Zenice, jezički, paleografski i ortografski se podudaraju sa ćirilskim spomenicima nastalim na tlu tadašnje srpske države, sa kojima je Bosna do prvih decenija XII vijeka povremeno, duže ili kraće vremena, činila državno-političku i crkveno-upravnu cjelinu.

 

Literatura: M. Vego, Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, knjiga 1, Sarajevo, 1962; D. Dragojlović, Istorija srpske književnosti u srednjovekovnoj bosanskoj državi, Novi Sad, 1997; P. Đorđić, Istorija srpske ćirilice, Beograd, 1990; M. Blagojević, Srpska državnost u srednjem veku, Beograd, 2011; Gordana Tomović, Morfologija ćiriličnih natpisa na Balkanu, Beograd, 1974.


PRIREDIO: Boris Radaković

slika dana:

nosilac projekta:

pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Hum natpisi crkva Srbi ćirilica relikvije